بررسی و مقایسه دو رویکرد در حکمت عملی در تاریخ فرهنگ و تمدّن اسلامی:رویکرد نظامیه ای (امام-محمّدغزّالی) و رویکرد یونانی گری (خواجه نصیرالدین-طوسی)
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه دو رویکرد در حکمت عملی در تاریخ فرهنگ تمدّن اسلامی، رویکرد نظامیه ای امام محمّدغزّالی در کیمیای سعادت و رویکرد یونانی گری خواجه نصیرالدین طوسی در اخلاق ناصری انجام شده است. روش به کار گرفته شده در این پژوهش، کیفی است و همچنین روشی که برای تجزیه و تحلیل داده های پژوهش مورد استفاده قرار گرفت رویکردی توصیفی _ تفسیری می باشد. که روش داده یابی آن مبتنی بر مطالعه ی اسناد و مدارک است. برای این منظور در وهله ی نخست به اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی و کیمیای سعادت امام محمّدغزّالی و سپس به کتاب ها و مقالاتی مراجعه شد که مرتبط با حکمت عملی از دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی و امام محمّدغزّالی بود. که حکمت عملی خواجه نصیرالدین طوسی بر شناخت نفس و اعتدال قوا مبتنی است و حکمت عملی امام محمّدغزّالی علاوه بر شناخت نفس بر شناخت خداوند، دنیا و آخرت توجّه داشته و اعتدال را برای رسیدن به فضیلت لازم می داند. بر این اساس، مهم ترین نتایج و دستاوردهای این پژوهش عبارتند از این که غزّالی با افزودن مولّفه هایی مانند لزوم تمسّک به توفیق و امداد الهی و رعایت اعتدال و حدوسط، تأکید بر فضایل دینی مانند توکّل، صبر، عشق به خدا و ...، تعریف سعادت حقیقی به سعادت اخروی و در نظر گرفتن شرع و عقل به عنوان معیار اعتدال آن را غنا بخشیده و کامل تر نماید و با اخلاق شریعت مدار سازگار نماید. و غایت و هدف در حکمت عملی خواجه نصیرالدین طوسی، رساندن فرد به سعادت است که در نتیجه ی تهذیب قوای نفسانی (ناطقه، غضبی و شهوی) و ایجاد اعتدال در میان حاصل می شود که باعث ایجاد فضایل چهارگانه ی حکمت، شجاعت، خویشتنداری و عدالت می شود.