بررسی تجربه ی دینی در شعر شهریار با تکیه بر الگوی ویلیام جیمز
چکیده
با توجّه به کاهش قدرت، و رواج و حضور روز افزون دین در دنیای امروزی، و به دنبال آن با بروز چالشها و مباحثی میان دین و مدرنیته، جامعهشناسان وروانشناسان به دفاع از کاردکردهای دین و دینداری و آثار معنوی و تربیتی دین پرداختند، که سبب شکلگیری دانشهای جدیدی، نظیر جامعهشناسی دین و روانشناسی دین در حوزهی دین پژوهی شد. دانشمندان این دو حوزه کوشیدند تا نظریهها و راه حلهایی برای پیشبرد اهداف دین، و عینیّت بخشیدن به آثار و پیامدهای دین و دینداری در سازمان روانی و رفتار آدمی، و مناسبات اجتماعی ارائه نمایند. از این رو، ابعاد و ویژگیهای مختلفی برای دین مطرح نموده، و آن را به عنوان پدیدهای چند بُعدی معرفی کردند. یکی از مهمترین ابعاد دینداری، بُعد تجربی دین است، که قول به اصالت تجربهی دینی را میتوان واکنشی دیندارانه به نقد دین در دورهی مدرن دانست.پیش آهنگان طرح آن که متفکّران غربی بودند، سرآغاز دین و دیانت را احساسات و عواطف و نوعی تجربهی درونی قرار دادند و آن را منبعی برای شناخت دانستند. تجربهی دینی از عناصر مشترک همهی ادیان است، که برخی از دین پژوهان برای آن شاخصها و مولّفههای ویژهای برشمردهاند. از جملهی این پژوهشگران، ویلیام جیمز است که تجربهی دینی را دارای چهار شاخص 1. کیفیّت معرفتی 2. بیان ناپذیری 3. انفعال و 4. ناپایداری می‌داند. استاد شهریار به عنوان یک مسلمان شیعی مذهب و عارف مسلک، صاحب تجربه‌های دینی است. بر اساس مولّفههای ویلیام جیمز، تجربهی دینی شهریار از نوع اشراق، و کشف و شهود است. او در لحظات تجربهی دینی آن چنان در مقام استغراق بوده که ارادهاش از وی سلب شده و تسلیم محض مکاشفات است، و به دلیل زودگذر بودن کشف و ناتوانی زبان در انتقال احساس،از بیان تجربهی دینی و روحانی خویش در برخی موارد، تا حدودی اظهار ناتوانی کرده است.