بررسی تحلیلی - تطبیقی شاخص های توسعه جنسیتی و توانمندسازی جنسیتی با تاکید بر کشورهای اسلامی
چکیده
این پژوهش در پی آن است که با بررسی شاخص های توسعه ی جنسیتی و توانمندسازی جنسیتی تصویر روشنی از وضعیت زنان در کشورهای جهان به ویژه در کشورهای اسلامی به تفکیک منطقه و برخورداری از منابع طبیعی همچون نفت و گاز، نشان دهد. مبنای نظری پژوهش را نظریه ی دولت رانتی، رویکرد نهادگرا و رویکرد توانمندسازی زنان تشکیل می دهند. در این پژوهش از روش شناسی تلفیقی، کتابخانه ای و تحلیل ثانویه و از داده های بانک جهانی و گزارش های توسعه ی انسانی (سال های 1996، 2003 و 2009) برای پاسخ به سوالات پژوهش و آزمون فرضیه های پژوهش استفاده شده است. براساس یافته های پژوهش، موقعیت زنان در تمامی کشورهای اسلامی در خلال سال های 1996 تا 2009 به لحاظ بهداشتی و آموزشی بهبود یافته است اما به لحاظ اقتصادی و سیاسی تغییرات مهمی صورت نگرفته است. در شاخص های بهداشتی، آموزشی، اقتصادی و سیاسی تفاوت معناداری میان کشورهای اسلامی نفتی و بدون نفت و کشورهای اسلامی به تفکیک منطقه وجود دارد؛ در شاخص های بهداشتی و آموزشی کشورهای نفتی عملکرد بهتری نسبت به کشورهای اسلامی بدون نفت داشته اند. زنان در کشورهای اسلامی نفتی نسبت به کشورهای اسلامی بدون نفت، و در کشورهای اسلامی غرب آسیا و آفریقای شمالی نسبت به سایر مناطق، نرخ مشارکت کمتری در عرصه های اقتصادی و سیاسی داشته اند. در مجموع می توان گفت نابرابری جنسیتی به ویژه در حوزه های اقتصادی و سیاسی در کشورهای اسلامی همچنان چشمگیر است و این نابرابری جنسیتی به کاهش میزان مشارکت زنان می انجامد که به نوبه ی خود منجر به بی عدالتی جنسیتی خواهد شد. برای رفع این نابرابری ها، با نهادینه نمودن نگرش های جنسیتی در برنامه های توسعه، باید تلاش نمود تا شکاف های جنسیتی را در عرصه های مختلف بهداشتی، آموزشی، اقتصادی و سیاسی کاهش داد.