مقایسه بهره‌وری آب کشاورزی در نظامهای بهره برداری تعاونی تولید و خرده مالکی (مطالعه موردی: زیربخش زراعت شهرستان شیروان)
چکیده
کشاورزی یکی از بخش های مهم در اقتصاد کشور به حساب می آید و تأثیر قابل توجهی در اشتغال به خصوص در مناطق روستایی دارد به طوری که شغل اکثر مردم روستا کشاورزی است. یکی از منابع مهم و کمیاب در بخش کشاورزی نهادهی آب است. نظر به خشکسالیهای چند سال اخیر، بحران منابع آبی و همچنین افزایش روز افزون جمعیت و نیاز به مواد غذایی افزایش بهره‌وری نهادهی آب در بخش کشاورزی ضرورتی انکارناپذیر است. بهره‌وری آب در بخش کشاورزی تحت تاثیر نوع نظام بهرهبرداری از منابع به خصوص زمین و آب است. بر همین اساس هدف این تحقیق بررسی مقایسه بهره‌وری آب در بین دو نظام بهرهبرداری خرده مالکی و تعاونی تولید در زیر بخش زراعت شهرستان شیروان است. تحقیق از لحاظ روش، توصیفی-تحلیلی و از لحاظ هدف کاربردی می باشد اطلاعات مورد نیاز با استفاده از دو روش اسنادی و میدانی و به کمک ابزار پرسشنامه جمع آوری شد. روش نمونه گیری به صورت طبقهای است و با استفاده از فرمول کوکران تعداد نمونه ها 379 نفر به دست آمد. برای محاسبه بهره وری آب در محصولات عمده زراعی از شاخص های ,cpd bpd و nbpd استفاده شد. پس از تکمیل پرسشنامه ها و محاسبه شاخص های بهره‌وری نتایج زیر به دست آمد. از نظر میزان آب مصرفی در بین محصولات دو نظام چغندر قند در نظام خرده مالکی بالاترین میزان و جو در نظام تعاونی تولید کمترین میزان را دارند. بیش ترین عملکرد را محصول ذرت علوفهای در نظام تعاونی تولید و کمترین عملکرد را محصول جو در نظام خرده مالکی دارد. از نظر هزینه تولید در هکتار گندم در نظام تعاونی تولیدی بیش ترین هزینه و یونجه در نظام تعاونی تولیدی کمترین هزینه را دارند. بالاترین درآمد ناخالص مربوط به محصول گندم در نظام تعاونی تولید و پایین ترین درآمد ناخالص مربوط به محصول چغندر قند در نظام خرده مالکی است. محصول یونجه در نظام خرده مالکی بیش ترین درآمد خالص و محصول چغندر قند در نظام خرده مالکی کمترین درآمد خالص را دارند. بیش ترین cpd مربوط به محصول ذرت علوفهای در نظام تعاونی تولید و کمترین cpd مربوط به یونجه در نظام خرده مالکی است. بیش ترین مقدار bpd و nbpd مربوط به محصول گندم در نظام تعاونی تولید و کمترین bpd و nbpd مربوط به محصول چغندر قند در نظام خرده مالکی است. پیشنهاد می گردد جهت بهره‌وری بیشتر آب الگوی کشت بر اساس الگوی کشت پیشنهادی شاخصهای بهره‌وری اصلاح شود، از روش های آبیاری تحت فشار مثل آبیاری بارانی استفاده شود، برای محصولات پر مصرف از لحاظ آب مثل یونجه و چغندر قند یا روش آبیاری اصلاح شود یا از محصولات کم مصرف مثل جو جایگزین شود، نظام تعاونی تولید که بر اساس تحقیق، بهره‌وری آب در آن بیشتر است توسعه یابد.