پایان‌نامه

بررسی جایگاه تشکیک وجود در روش فلسفی ملاصدرا

چکیده

چکیده ملاصدرا در حکمتِ متعالیه، از روش هایِ مختلفِ جلب معرفت مثل وحی (نقل)، شهود و عقل در کنارِ هم بهره برده است، یعنی از روش هایی که معمولاً چنین تصور می شده که هر یک به مکتب فکریِ خاصی اختصاص دارد، همچنین صدرا در آثارِ خود از کتب بسیار متعدد و متنوعی بهره برده است به نوعی که هر یک از این کتب به اندیشمندانی متعلق است که ممکن است حتی از اصحاب نظام هایِ فکریِ متمایزی مثلِ فلسفه یِ مشاء، عرفان و ... شناخته شوند، از همه مهم تر اینکه صدرا در موارد متعددی، در یک مسأله یِ فلسفی خاص مواضعِ متعددی گرفته بدونِ اینکه مشخصاًً از یکی دفاع کرده و دیگر موارد را نفی کند و این مواضع نیز معمولاً با آرائی که در نظام هایِ مختلفِ فکری ارائه می شود هم خوانی دارد. همه یِ این موارد موجب شده عده ای عملکرد صدرا را نوعی التقاط برشمرده اند و عده ای نیز ضمنِ تأکید بر موارد بازگفته به نوعی آن را از محسناتِ حکمتِ متعالیه برشمرده اند و معتقدند از آن جا که صدرا در حکمتِ متعالیه از الگویِ پژوهشیِ ویژه ای بهره می برد، این نوع عملکرد او به انسجامِ حکمتِ متعالیه ضربه ای نمی زند. اما در اینکه این الگویِ پژوهشی چیست، ایده هایِ متعددی از سویِ صدراپژوهان ارائه شده است. در این میان محقق با بررسی محتواییِ آثارِ صدرا به این ایده راه یافته که صدرا متناسب با مبانیِ هستی شناسانه، انسان شناسانه و معرفت شناسانه یِ خودش، ملزَم بوده که چنین روشی را در فلسفه اش پیش گیرد، او با توجه به مشکَّک و مرتبه مند دانستنِ عوالِم و انسان و ادراکاتِ او ملزَم بوده متناسب با مراتبی که انسان در عالَم به خود اختصاص می دهد و ادراکاتی که در آن مرحله تحصیل می کند، نظریه پردازی کند و همین موجب شده در آثار ملاصدرا، در بسیاری از مسائلِ فلسفی، متناسب با این مراتب مواضعِ متعددی وجود داشته باشد. تصریحات صدرا ما را به این نتیجه می رساند که صدرا هم خود به لحاظِ وجودی مراحل و مراتبی را متناسب با آن چه پیش بینی می شد از سر گذرانده و هم برایِ مخاطب مراحلِ مشابهی را پیش-بینی می کند و هم مبانیِ او اقتضایِ فلسفه ای دارایِ مراتب –سه مرتبه ای- را دارد. برایِ سنجش صحتِ این تلقی از روش صدرا، در پنج مسأله از مهم ترین مسائلِ فلسفی، به اقتضایِ الگویِ پیشنهادی به دنبالِ یافتنِ سه موضعِ مرتبه مند در هر مورد بودیم که نتیجه یِ نسبتاً مطلوبی داشت به نحوی که محقق را برایِ پذیرش این الگو قانع ساخت

اساتید راهنما و مشاور

حسن مصطفوی

اسناد مشابه

  • تشکیک وجود و ماهیت در نظام فلسفی شیخ اشراق

    بحث تشکیک یکی از مهمترین مسائل فلسفی است که در نظامات فلسفی بدان پرداخته شده است. صدرالمتالهین قائل به تشکیک در وجود بوده و با تفتیش در نظام مشایین، ایشان را نیز قائل به تشکیک خاصی میداند. ولیکن قرائت صدرا و اتباع ایشان از تشکیک در نظام اشراقی، تشکیک ماهوی است. زیرا صدرا، اعتباری

  • جایگاه تقسیمات ادراک عقلی در نظام فلسفی ملاصدرا و نسبت آن با دیگر ادراک

    مقاله۲۰۲۵معرفت و بصيرت اسلاميمحمد رضا کرمی، عبدالحسین موحدی، محمد صافحیان، سعید منصوری

    ادراک یا اندریافت در فلسفه، از مباحث مهم شناخت شناسانه و مهم‌ترین گام در شناخت خویشتن و هستی است و سهم اساسی در بازشناسی نوع رابطه انسان با کیهان دارد. این موضوع در میان آرای بسیاری از فلاسفۀ شرق و غرب، ازجمله فلاسفۀ ایرانی و به ویژه فیلسوفان دوران اسلامی مورد توجه قرار گرفته است

  • نقش تشکیک وجود در فهم زبان دین از دیدگاه ملاصدرا

    مقاله۲۰۲۰حکمت معاصرمحسن حبیبی، فاطمه کریمی مزیدی

    از مسائل مهم حوزه دین‌پژوهی در دوران معاصر قابل‌فهم بودن زبان دین است. افرادی که آن را قابل‌فهم می‌دانند، در عرفی و همه فهم، یا رازآلود و نمادین بودن آن اختلاف‌نظر دارند. این مسئله به دلیل توجه ملاصدرا به تفسیر قرآن به‌وجهی مورد توجه وی نیز قرار گرفته است. ملاصدرا در هستی‌شناسی ت

  • تأثیر اصالت وجود بر «حدّ تام» دراندیشة فلسفی ملّاصدرا

    مقاله۲۰۱۸حکمت معاصررویا تیزهوش، علی اکبر عبدل آبادی

    ملّاصدرا معتقد است که «وجود» یگانه امر حقیقتساز است. این عقیدۀ ملّاصدرا که «اصالت وجود» نام دارد، مبنای فلسفة او را تشکیل میدهد و حتّی بر مبحث «ماهیّت و احکام آن» تأثیر مینهد. پذیرش تأثیرپذیری مبحث ماهیّت و مباحث مرتبط با آن از اصالت وجود́ لازمههایی، از جمله تأثیرپذیری حدّ تام از

  • جایگاه بحث « بساطت وجود» در آثار ملاصدرا

    در امورعامه از مسائلی بحث می شود که به قسم خاصی از موجودات اختصاص ندارد. یکی ازاین مباحث «بساطت وجود» است. ملاصدرا این بحث را در «منهج اول» کتاب اسفار مطرح نموده که ویژه مباحث امورعامه است. فیلسوفان مشاء حقیقت وجود را صرفا انتزاعی و ذهنی می دانند که عقل در تحلیل خود از اشیای جهان

  • بررسی جایگاه تناسخ در فرهنگ هندوئیزم و نقد آن در مکتب فلسفی ملاصدرا

    پیشینیان به دلیل عدم آگاهی و اشراف به حیات پس از مرگ، باورهای گوناگونی به آن، داشته اند. از جمله این باورها «تناسخ» است که طبق قانون کارما عبارتست از: کیفیت و چگونگی توالد ثانوی، حیات و سرنوشت بعدی انسان که طبق کردار و گفتار و پندار او در زندگی قبلی تعیین می­شود. این سلسله توالد،