نقد جامعه شناختی رمان مدار صفر درجه
چکیده
احمد محمود یکی از نویسندگان موفق در ادبیات داستانی ایران است که به زعم بسیاری از منتقدان، سبک داستان-نویسی او رئالیسم اجتماعی است. البته با دقت در آثار داستانی احمد محمود می توان به صحت این موضوع پی برد. رمان «مدار صفر درجه» یکی از مهم ترین و حجیم ترین رمان های احمد محمود است. محمود در این رمان به روایت وقایع پیش از وقوع انقلاب اسلامی ایران پرداخته است و به همین دلیل، از بّعد جامعه شناسی دارای اهمیت فراوانی است. بنابراین در پژوهش حاضر به نقد جامعه شناسی این رمان ارزشمند پرداخته ایم و مبنا و معیار تحلیل اجتماعی در این پژوهش، نظریه های جامعه شناسی جورج لوکاچ و لوسین گلدمن است. البته روش تحلیل ما در این پژوهش صرفاً به نظریه های این دو منتقد محدود نمانده است و می توان گفت که نتایج به دست آمده از پژوهش، به نوعی موید نظریه های آن هاست نه این که محدود به روش و نظرات آن ها باشد. روال کار به این گونه است که ابتدا به معرفی مختصر آثار داستانی محمود پرداخته ایم و در مرحله ی بعد، با تحلیل موضوعات مرتبط با جامعه که در رمان مدار صفر درجه بازتاب داشته و همچنین با تحلیل شخصیت های رمان و آداب و رسوم، رفتار، گفتار و حتی نام و طبقه ی اجتماعی آن ها، به این نتیجه رسیده ایم که رمان مدار صفر درجه رمانی ارزشمند در زمینه ی شناخت احساسات و افکار مردم در دوران نزدیک به انقلاب اسلامی ایران است و وقایع آن زمان، به زیبایی در بطن رمان روایت شده اند و هنر احمدمحمود در این است که توانسته دو خرده روایت موازی را - که یکی روایت حوادث اجتماعی و دیگری روایت اصلی رمان است-، بدون این که خللی در طرح و ساختار رمان ایجاد شود، با هنرمندی روایت کند.