استدراک به لکن در قرآن

عارفه عسکری مسینان

چکیده

یکی از روش های هدایتی قرآن، بر طرف کردن توهمات ناشی از جهل انسان ها و اصلاح عقاید آنان است. توهماتی که اگر برطرف نشود به سعادت انسان خدشه وارد می کند. این اصلاح اشتباه به استدراک مشهور است. از ادوات آن «لکنّ» و «لکن» است که حدودا 130 بار در آیات قرآن کریم به کار رفته است. پژوهش حاضر به بررسی استدراکات و دفع توهماتی پرداخته است که با «لکنّ» صورت گرفته است. آیاتی که بیانگر اعتقادات اشتباه ناشی از توهم است، موضوعات گوناگونی را دربرمی گیرد که بیشترین آن مربوط به خداشناسی است. انسان شناسی، نبوت، معاد و جهان شناسی به ترتیب در مرتبه بعد قرار می گیرد. مبحث خداشناسی، اصلاح توهمات پیرامون صفات ثبوتی و سلبی خداوند را در بر می گیرد. در مبحث انسان شناسی انسان ها بر اساس عقاید و اعمال به سه گروه مومنان، منافقان وکافران تقسیم شده اند، تا با تصحیح نگرش در این زمینه، انسان خود و خدای خود را بهتر بشناسد. دفع توهمات پیرامون امکان و اثبات وقوع معاد و چگونگی حال افراد هنگام برپایی قیامت به منظور افزایش یقین نسبت به معاد و آمادگی برای سعادت واقعی صورت گرفته است. توهمات پیرامون نبوت عامه شامل مباحث عصمت و علم انبیا، اشتراک و تمایز ادیان و رفتار مردم در برابر دعوت انبیا است. نبوت خاصه مشتمل بر دلایل نبوت پیامبر اسلام (ص)، تایید معجزه ی پیامبر اسلام (ص)، آداب معاشرت با پیامبر اسلام (ص) است. تصحیح نگرش نسبت به موضوع نبوت سبب می شود انسان برای گذر سعادتمندانه از مسیر دنیا تا قیامت رهبران الهی را شناخته و در مسیر هدایت به آنان اقتدا کند.

اساتید راهنما و مشاور

بی بی السادات رضی بهابادی، مریم حکمت نیا