مولفههای شعر گفتار در اشعار قیصر امینپور
چکیده
شعر گفتار شعری است که از زبان فاخر و ادیبانۀ گذشته فاصله میگیرد و به عنوان یکی از مشخصههای اصلی خود، زبان محاوره و عامیانه را وارد زبان شعر میکند. پیشینۀ مشخصی برای شعر گفتار نمیتوان قائل شد، اما این شیوه در دورۀ معاصر در اشعار نیما، فروغ و شاملو نمود بیشتری دارد. سید علی صالحی در سال 1364 این جریان را "جنبش شعر گفتار" نامید. قیصر امینپور نیز با درک ملالآوری و کسالت شعر اواخر دهۀ پنجاه و اوایل دهۀ شصت، شعر خود را به دایرۀ شعر گفتار وارد ساخت. شعر گفتار در دو حوزۀ زبانی و غیر زبانی قابل بررسی است؛ عناصر زبانی که برجستهترین عنصر تشکیلدهندۀ شعر است در چهار دستگاه آوایی، صرفی، نحوی، و معنایی و عناصر غیر زبانی به چهار دستۀ ساختار، تخیل، موسیقی و محتوا بخشپذیر است. در پزوهش حاضر مؤلفههای زبانی و غیر زبانی شعر امینپور در پنج مجموعه شعر : "در کوچۀ آفتاب"، "تنفس صبح"، "آینههای ناگهان"، "گلها همه آفتابگردانند" و" دستور زبان عشق" بررسی و نشان داده خواهد شد که این مؤلفهها چگونه شعر او را به سمت گفتارگرایی پیش میبرد. نتیجه این بررسی بیانگر استفاده از مؤلفههای زبانی: استفاده از افعال و واژگان گفتار، نحو سادۀ جملات، جابهجایی و جایگزینیهای زبانی، ساخت ترکیبات تازه، و مؤلفههای غیر زبانی: ایجاد ساختمان منسجم با طرح داستان و روایت، بهره بردن از مشبهبههای حسی در تشبیهات، استفاده از آرایۀ تشخیص، بهره بردن از بحرهایی صمیمی همچون رمل و مضارع، و استفاده از محتواهای رمانتیک و طنز، زبان شعری او را به سمت شعر گفتار برده است؛ نمود شعر گفتار بیشتر در مؤلفههای زبانی و در سه مجموعۀ پایانی او وجود دارد، مؤلفۀ زبانی معنا و مؤلفههای غیر زبانی موسیقی و تخیل او بیش از سایر مؤلفهها شعر او را گفتارگرا کرده است