تحلیلی بر الگوهای گردشی مسبب بارش های سنگین استان همدان
چکیده
بارش پدیده¬ای حاصل از اندرکنش¬های پیچیده¬ی جو است. اهمیت بررسی پدیده¬های بارشی زمانی آشکارتر است که یک مکان شاهد ریزش ناچیز یا قابل توجه و یا ناگهانی حجم زیادی از بارش باشد. چنانچه بتوان عامل ایجاد آن را حداقل از یک روز قبل شناسایی نمود، اقدامات پیشگیرانه در جلوگیری از گسترده شدن خسارات موثر واقع خواهد شد. جهت انجام این پژوهش از داده¬های بارش روزانه¬ی ایستگاه¬های سینوپتیک واقع در محدوده استان همدان، ایستگاه فرودگاه، نوژه، ملایر، نهاوند و تویسرکان استفاده شده است. در این پژوهش، الگوهای گردشی اتمسفری ایجاد کننده¬ی بارش¬های سنگین در سطح زمین و در سطح500 هکتوپاسکال اتمسفر، شناسایی و ردیابی شدند و روزهایی که در سال¬های آماری 1961 تا 2009 دارای بارش مساوی یا بیش از 30 میلی متر در شبانه روز بودند مشخص گردیده است. برای تعیین الگوهای گردشی از نقشه¬های هوای تراز متوسط دریا و همچنین نقشه¬های هوای ارتفاع ژئوپتانسیل سطوح 500 هکتوپاسکال اتمسفر، نقشه¬های امگا و وزش رطوبتی تراز مذکور، نقشه¬های آب قابل بارش سطح در یک روز قبل از اوج بارش و روز اوج بارش استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که از الگوهای سطح زمین، کم¬فشارها و پر¬فشارها هر کدام به نحوی در رخداد بارش سنگین استان دخیل بوده¬اند. در فصول مختلف سال هر کدام از این الگوها تضعیف یا تقویت شده¬اند. در سطوح بالا، قرارگیری منطقه در جلوی فرود و واگرایی بالایی، عامل اصلی ایجاد بارش¬های شدید استان همدان در فصول مختلف سال بودند. علل رخداد 42/30 درصد از بارش¬های بهاره¬ی استان، نفوذ زبانه پر¬فشار جنوب سو بود. مهمترین عامل ایجاد بارش¬های سنگین پاییزه، نفوذ زبانه پرفشار جنوب سو و قرارگیری منطقه در حاشیه پرفشار بود که هر کدام از این عوامل 18/18 درصد از بارش¬های سنگین را به خود اختصاص داده¬اند و مهمترین عامل رخداد بارش¬های سنگین فصل زمستان استان همدان، قرارگیری منطقه در مرکز کم¬ فشار بوده است که حدود 24/99 درصد بارش¬های زمستانه استان، تحت تاثیر این عامل می¬باشد. الگوی گردشی اتمسفر در سطح زمین در بارش¬های تابستانه¬ی استان همدان، نفوذ زبانه پرفشار جنوب سو بوده است و در سطوح میانی جو، قرارگیری منطقه در مرکز ناوه در فصل تابستان در ایجاد بارش نقش داشته است.