پهنه بندی پایداری خاکدانه های سطحی و ارتباط آن با برخی از ویژگی های فیزیکی، شیمیایی، اقلیمی و مواد مادری در استان اصفهان
چکیده
ساختمان خاک فاکتور کلیدی کیفیت خاک و توانایی آن برای حفاظت از زندگی گیاهی و حیوانی و تعدیل کیفیت محیط زیست میباشد. ساختمان خاک بر حرکت آب و املاح، فرسایش خاک، سله، چرخه عناصر غذایی، آلودگی آبهای زیرزمینی و انتشار co2 به اتمسفر موثر میباشد. پایداری خاکدانه ها به عنوان شاخص ساختمان خاک استفاده میشود. خاکدانه¬سازی نتیجه بازآرایی، اتصال و اجتماع ذرات در کنار یکدیگر میباشد. این پژوهش با هدف تحلیل مکانی وضعیت پایداری خاکدانههای خاک سطحی و بررسی مهمترین عوامل موثر بر آن در استان اصفهان صورت گرفت. بدین منظور 252 نمونه تصادفی و بر اساس زمین¬شناسی غالب منطقه از شبکه های 20×20 کیلومتری از عمق 0–20 سانتیمتری (خاک سطحی) استان اصفهان جمع¬آوری شد. برای ارزیابی پایداری خاکدانههای درشت خاک از روش الک تر استفاده شد که نتایج آن با میانگین وزنی قطر (mwd) و میانگین هندسی قطر (gmd) خاکدانهها و درصد خاکدانههای پایدار در آب (wsa) بیان شد. برای ارزیابی پایداری خاکدانههای ریز از رس به آسانی قابل پراکنش (rdc) استفاده شد. برخی از ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک شامل بافت، ماده آلی، کربنات کلسیم، گچ، ph، ec، sar و cec نیز اندازه گیری شدند. ارزیابی اثرگذاری هر یک از عوامل با استفاده از ضرایب هم¬بستگی و معادلات رگرسیونی گام به گام و تحلیل مکانی با استفاده از مدلهای نیمه¬تغییرنما و روش میانیابی کریجینگ صورت گرفت. بر اساس نتایج حاصل از هم¬بستگی بین شاخصهای پایداری ساختمان و ویژگیهای خاک رس و گچ از مهمترین عوامل در تشکیل و پایداری خاکدانهها بودند، در حالی که ec، sar و سیلت از جمله عوامل مخرب خاکدانه ها به شمار میروند. مواد مادری رسوبی بدلیل قابلیت تولید رس زیاد و آزادکردن کلسیم، قادر به ایجاد خاکدانههای نسبتاً پایدار بوده و مواد مادری دگرگونی با ایجاد بافت درشت خاکدانههای ناپایداری ایجاد میکنند. در نتایج حاصل از تحلیل مکانی قسمتهای شرقی استان دچار تخریب شدید ساختمان خاک بوده، به طوری که از ساختمان سست در سطح خاک برخوردار میباشند. در قسمتهای غربی و بخشی از قسمتهای جنوبی استان تا حدودی ساختمان خاک پایداری وجود دارد. بیش¬ترین ضرایب هم¬بستگی بدست¬آمده به شاخص rdc اختصاص داشت و هم¬چنین رس به آسانی قابل پراکنش توانست پایداری ساختمان خاک در استان اصفهان را بهتر ارزیابی کند. در کل به دلیل پایداری ضعیف ساختمان خاک¬های مورد بررسی، پیشنهاد میشود با حفظ و افزایش پوشش سطح خاک (پوشش گیاهی و سنگ¬فرش) ساختمان خاک¬های سطحی استان اصفهان را در برابر عوامل مخرب بهبود بخشید.