بررسی اثرات برداشت مصالح و احداث سازه ها بر تغییرات مورفولوژیکی و هیدرولیکی مخروط افکنه رودخانه ها ( مطالعه موردی مخروط افکنه کرج )
چکیده
مخروط افکنه ها بخشی فعال و پویا از رودخانه ها محسوب می گردند که با توجه به موقعیت و مورفولوژی خاص آنها از اهمیت ویژه ای بخصوص برای تامین نیاز های بشر از جمله استقرار و بهره برداری ازمصالح و منابع آبهای زیرزمینی برخوردار می باشند. انسان برای بهره برداری هر چه بیشتر از مخروط افکنه و منابع حیاتی آن ناگزیر از دخالت در رفتار طبیعی و فعل و انفعالات این محدوده می باشد. هر گونه دخل و تصرف، برداشت بی رویه رسوبات و تجاوز به بستر و حریم آن و بطور کلی تغییر و جابجایی در مشخصات مورفولوژی مخروط افکنه بویژه در زمان های کوتاه مدت، منجر به واکنش طبیعی مخروط افکنه شده و موجب بروز مشکلاتی از قبیل تخریب سازه ها و تاسیسات موجود بر روی آنها مانند پلها، سرریز ها، جاده ها، خشک شدن برخی شاخه ها و در نتیجه از بین رفتن اراضی حاصلخیز آنها خواهد شد. لذا ضروریست بمنظور بهره برداری بهینه از مخروط افکنه، با انجام مطالعات همه جانبه بویژه مطالعات ریخت شناسی و هیدرولیک، شرایط رودخانه های واقع در مخروط افکنه بگونه ای تحت کنترل و مدیریت قرار گیرد تا از تغییر الگوی پخش سیلاب جلوگیری بعمل آید. هدف از انجام این تحقیق بررسی اثرات دخالتهای انسان در نتیجه احداث سازه ها و برداشت مصالح در سطح مخروط افکنه کرج بر تغییرات رفتار مورفولوژیکی و هیدرولیکی آن می باشد. بررسیهای مورفولوزی مخروط افکنه کرج نشان می دهد که در سالهای اخیر در محدوده این مخروط افکنه به دلیل انجام برخی فعالیتهای اجرایی نظیر تغییر کاربری، برداشت بی رویه مصالح شن و ماسه موجبات تغییر بستر و هندسه رودخانه و به تبع آن غیر فعال شدن بخش عظیمی از سطح مخروط افکنه، خشک شدن بعضی از انشعابات و تغییر میزان تقسیم دبی جریان فراهم آمده است. بمنظور تحلیل جریان در سطح مخروط افکنه ها و بر اساس معیار ها و ویژگیهای موثر مدل هایhec-ras و cche2d به عنوان مدلهای مناسب در مطالعات مخروط افکنه ها انتخاب گردید. نتایج اجرای مدلها در محدوده مخروط افکنه کرج نشان می دهد با توجه به قابلیت بالای مدل عددی cche2d در مدلسازی پخش جریان که معمولاً ابعاد دو بعدی را تجربه می نمایند در مقایسه با مدل یک بعدیhec-ras سطح پخش سیلاب و سهم جریان در شاخه های شریانی مخروط افکنه از دقت و توانایی بیشتری برخوردار بوده واین واقعیت با نتیجه مطالعات ریخت شناسی مخروط افکنه تطابق خوبی دارد.