بررسی روایت چندآوا در دو رمان سنگ صبور صادق چوبک و میرامار نجیب محفوظ
چکیده
باختین به عنوان یکی از بزرگ¬ترین نظریه¬پردازان و تأثیرگذارترین چهره¬ها در حیطه¬ی نقد ادبی، با طرح چندصدایی توانست از منظری کاملاً نو به رمان بنگرد. از آن¬جا که رمان¬های «سنگ صبور» و «میرامار» را می¬توان آثاری چندصدا محسوب کرد، نگارنده در این رساله، با تکیه بر این نظریه، به تحلیل رمان¬های سنگ صبور صادق چوبک و میرامار نجیب محفوظ، پرداخته و نقاط مشترک و متفاوت آن¬ها را مورد بررسی قرار داده است و با ذکر مولفه¬هایی همچون کثرت آواها، بهره¬گیری از تکنیک جریان سیال ذهن، تک¬گویی درونی، کارکردهای بینامتنی، گفتمان دوسویه، مکاتب ادبی و... توانسته آن¬ها را در ردیف رمان¬های چندصدا قرار دهد. این پژوهش نشان داد که نویسندگان در سنگ صبور و میرامار، از مولفه¬های فوق بهره برده¬اند، ولی اشارات بینامتنی در سنگ صبور، نسبت به میرامار چشمگیرتر است. در میرامار تنوع دیدگاه¬ها و توصیف بیشتر به چشم می¬خورد؛ همچنین در میرامار، اثری از نقیضه¬پردازی مشاهده نمی¬شود. با توجه به موارد ذکر شده، چنین به نظر می¬رسد که میرامار از منظر چندصدایی قوی¬تر است. البته، هر دو رمان به خوبی نشان می¬دهند که در متن چندصدا، نویسنده نمی¬تواند خودکامانه گفتگو را بر اساس ایدئولوژی خود هدایت کند، بلکه عقاید نویسنده در کنار عقاید دیگر و در گفتگوی با آن¬ها قرار می¬گیرد.