نقش ویژگی های خاک، زمین شناسی و توپوگرافی در پراکنش گونه های گیاهی در حوزه آبخیز سنیب تفتان
چکیده
این مطالعه به منظور دستیابی به روابط خاک، زمین شناسی و توپوگرافی در استقرار پوشش گیاهی حوزه آبخیز سنیب تفتان، در استان سیستان و بلوچستان انجام شد. ابتدا نقشه واحدکاری با تلفیق چهار نقشه شیب، جهت، طبقات ارتفاعی و زمین شناسی تهیه شد. نمونه برداری در واحدهای کاری با استفاده از روش ترانسکت خطی انجام شد. اندازه پلات های نمونه برداری با توجه به نوع، سطح تاج پوشش، پراکنش پوشش گیاهی و کوهستانی بودن منطقه به روش حداقل سطح، تعیین گردید. در مجموع 70 ترانسکت و 350 پلات برداشت شد. در هر واحد کاری با توجه به وسعت 1 تا 3 ترانسکت 50 یا 100 متری به صورت تصادفی- سیستماتیک در دو جهت شیب عمومی و عمود بر جهت شیب مستقر شد. در ترانسکت های 50 متری پلات ها به فواصل 10 متر از یکدیگر مستقر شدند و این فاصله در ترانسکت های 100 متری به 20 متر افزایش یافت. سپس با ثبت فهرست گیاهان موجود، اطلاعات مربوطه شامل درصد تاج پوشش، درصد سنگ و سنگ ریزه، درصد لاشبرگ، درصد خاک لخت برآورد گردید. نمونه برداری خاک نیز در واحدها صورت گرفت که باتوجه به وسعت هر واحد کاری، بین 1 تا 3 نمونه خاک از عمق 0 تا 30 سانتی متری به عنوان عمق موثر بر استقرار، رشد و فنولوژی گیاه برداشت شد. پس از خشک نمودن نمونه های خاک در آزمایشگاه الک شدند (الک 2 میلی متری) و ذرات درشت آن ها غربال و نمونه ها آماده انجام آزمایشات مختلف گردید. در مجموع فاکتورهای بافت خاک، اسیدیته، هدایت الکتریکی خاک، درصد کربن آلی، ازت، فسفر، پتاسیم و درصد آهک با روش های استاندارد آزمایش گاهی اندازه گیری شد. بررسی رابطه بین عوامل محیطی و پراکنش تیپ های گیاهی موجود با استفاده از تجزیه ی مولفه های اصلی (pca) و تجزیه ی همبستگی کانونیک (cca) (نرم افزار pc-ord4) نشان داد که بین برخی از عوامل محیطی با تیپ های گیاهی منطقه ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. مهم-ترین عوامل موثر در پراکنش پوشش گیاهی حوزه مورد مطالعه ارتفاع، شیب، بافت خاک (سیلت و شن)، ازت، پتاسیم و اسیدیته می باشد و عوامل مربوط به توپوگرافی (ارتفاع و شیب) اثرش بیشتر از عوامل مربوط به خاک است.