تأثیر کاربرد جداگانه و تلفیقی کود های شیمیایی و مرغی برجنبه های مختلف تولید شنبلیله و سیاهدانه در کشت مخلوط
چکیده
یکی از جنبه های تولید گیاهان دارویی افزایش کمیت و کیفیت آنها با توجه به اتکای کمتر نهاده های شیمیایی است، از طرف دیگر کشت و کار این گیاهان، از نظر ایجاد تنوع و پایداری می تواند نقش مهمی در سیستم های کشاورزی پایدار ایفا نماید. در این راستا به منظور تأثیر کاربرد جداگانه و تلفیقی کود های شیمیایی و مرغی بر جنبه های مختلف تولید شنبلیله و سیاهدانه در کشت مخلوط، آزمایشی فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد در سال 1392 اجرا گردید. کشت خالص شنبلیله (f)، کشت خالص سیاهدانه (b) و همچنین سه نسبت مخلوط این دو گیاه (f:b با نسبتهای 2:1، 1:1 و 1:2) به عنوان فاکتور اول و سه منبع کود ی شامل کود شیمیایی، کود مرغی و کود تلفیقی (1:1) نیز به عنوان فاکتور دوم، در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که استفاده از کشت مخلوط توأم با تغذیه کود آلی و تلفیقی تأثیر بیشتری بر اجزای عملکرد و غلظت عناصر گیاه سیاهدانه در مقایسه با گیاه شنبلیله به دنبال داشت، این در حالی است که افزایش رنگدانه های فتوسنتزی در کشت مخلوط تحت سیستم تغذیه آلی و تلفیقی در گیاه شنبلیله به میزان بیشتری مشاهده گردید. بیشترین میزان نور دریافتی، عملکرد دانه، تولید اسانس و جذب عناصر نیتروژن، فسفر، آهن و روی مجموع دو گیاه در نسبت شنبلیله: سیاهدانه (2:1) تحت تغذیه با منبع کود تلفیقی حاصل گردید. بیشترین دمای خاک (9/28 درجه سانتیگراد) و رطوبت حجمی خاک (03/22 درصد) به ترتیب به کشت خالص سیاهدانه و کشت خالص شنبلیله تغذیه شده از منبع کود مرغی اختصاص داشت. نتایج نشان داد شنبلیله تحت سیستم تغذیه با کود های شیمیایی گیاهی غالب بود و توان رقابتی بالاتری نسبت به سیاهدانه داشت ولی تغذیه با کود مرغی میزان رقابت را کاهش داد. علاوه بر این، شاخصهای رقابتی تحت تغذیه با کود مرغی به شدت کاهش یافت. بیشترین میزان نسبت برابری زمین (ler)، ضریب ازدحام نسبی (k)، عملکرد از دست رفته واقعی (ayl)، مزیت پولی (mai) و سودمندی کشت مخلوط (ia) در تیمار شنبلیله: سیاهدانه (1:2) تحت سیستم تغذیه با کود مرغی مشاهده گردید. به طور کلی استفاده از کود های دامی سودمندی کشت مخلوط شنبلیله: سیاهدانه را بیش از سیستم تغذیه شیمیایی افزایش خواهد داد. همچنین راهبرد کاربرد تغذیه سیستم آلی و تلفیقی توأم با کشت مخلوط شنبلیله: سیاهدانه علاوه بر افزایش کمیت و کیفیت گیاه دارویی شنبلیله و سیاهدانه می تواند منجر به افزایش کارایی کوددهی و کاهش تلفات عناصر غذایی در خاک گردد و در نتیجه در حفظ محیط زیست سهیم باشد.