زمین داری در ایران عصر ساسانی
چکیده
یکی از پایه های قدرت در عصر ساسانی مالکیت زمین بود که اثرات سیاسی و اقتصادی آن از مهم ترین مشخصه های این دوران است. از ابتدای حکومت ساسانی تا ظهور جنبش مزدک، قدرت اصلی حکومت در دست زمین¬داران بزرگ بود. لذا اینان همچنان که در تعریف طبقات جایگاه مشخصی را اشغال می¬کردند، ثروت و دارایی¬شان نیز اشکال متفاوتی از مالکیت زمین را ایجاد می کرد. علاوه بر آن نظام بزرگ مالکی تأثیرات اساسی بر تحولات اجتماعی و اقتصادی آن دوره گذاشت چنانکه باعث اصلاحاتی از طرف پادشاه بزرگی چون خسرو انوشیروان شد. با این حال نظام زمینداری ساسانی از چنان پیشرفتی برخوردار بود که سرمشقی برای مسلمانان قرون نخستین اسلامی شد. به منظور بررسی این تحولات، پژوهش حاضر با تکیه بر روش کتابخانه ای به تحلیل داده های تاریخی پرداخته و نظام زمینداری در دوره ی ساسانی را بر اساس اهداف ذیل مورد تحلیل و ارزیابی قرار می دهد. - اشکال عمدهd مالکیت ارضی و روش اداره¬ی آن¬ در عصر ساسانی - تغییر و تحولات نظام زمینداری ساسانی و تأثیر آن بر ساختار سیاسی و اجتماعی آن دوره - تأثیر نظام زمینداری ساسانی بر شکل گیری نظام زمینداری قرون نخستین اسلامی بر اساس اهداف مذکور نتایج به دست آمده به ترتیب و قرار ذیل است: - با توجه به شواهد مکتوب به ویژه قوانین حقوقی عصر ساسانی مالکیت ارضی در این دوره از اشکال متفاوتی برخوردار است که هرکدام از آنها نیز دارای حقوق و قوانین خاص خود بودند. - نظام زمینداری ساسانی در طول تاریخ خود تحولاتی رو پشت سر نهاد که این تحولات تأثیرات قابل توجهی بر نظام اقتصادی، اجتماعی و طبقاتی آن دوره گذاشت که نمود آن را در نهضت مزدک و اصلاحات انوشیروان مشاهده می¬کنیم. - مسلمانان پس از ورود به قلمرو ایران خود را با نظام پیچیده و گسترده ی مالکیت ارضی و مالیاتی عصر ساسانی روبرو یافتند، بنابراین برای اداره¬ی فتوحات خویش ناگزیر به الگوپذیری از نظام زمینداری ساسانی شدند.