پایان‌نامه

تفکیک بازار از نابازار و تأثیر آن بر گستره إعمال حقوق رقابت

چکیده

حقوق رقابت را باید در عداد آن دسته از قواعد حقوقی دانست که در عین نوپایی، با قواعد کهن و سنّتی علم حقوق و انشعابات آن در تعامل است و به موازات این تعامل، رابطه وثیقی نیز با علم اقتصاد دارد. تصوّر بر این است که اگر این رابطه وثیق به خوبی شناخته شود و قواعد آن به نحو احسن ضابطه مند گردد، ضمن اینکه کارایی اقتصادی به بار خواهد آورد، موجبات تعالی رفاه عمومی را نیز فراهم می سازد. علیرغم اینکه مباحث جذّاب و پراهمیّت این مجموعه نوین و پردامنه مدتّهاست ذهن حقوقدانان در نظام های مختلف را به خود مشغول ساخته، لیکن نظام حقوقی کشورمان گام های کوتاهی را در این عرصه تجربه نموده ولی همچنان ضرورتهای بسیاری در نیل به ابعاد و مباحث آن در حلّ مشکلات احساس می شود. از این رو لازم است قواعد مهم و ابعاد اثرگذار این حوزه توسط علمای حقوق حسب مورد با تأسی از قواعد حاکم بر علم اقتصاد شناسایی شود و موجبات سدّ مشکلات منشعب از این خلأ فراهم گردد. بدون تردید یکی از مهم ترین خلأها در این زمینه، مبهم بودن گستره إعمال قواعد حقوق رقابت و رابطه آن با قواعد سنّتی در حقوق و فقه اسلامی است. ابتنای نظام حقوقی کشورمان بر قواعد فقهیّه بر این اهمیّت صحّه گذاشته و ضرورت حلّ و گشایش این گره را دوچندان می نماید. در مورد گستره إعمال قواعد حقوق رقابت، بسته به نوع بازارها؛ از حیث رقابت پذیری و رقابت ناپذیری، ساختار اقتصاد خصوصی یا دولتی، ابزارهای إعمال و کاربری، نسبت آن با حقوق معاملات و در نهایت، جایگاه این فرایند در میان مباحث اسلامی؛ فارغ از دلبستگی به فقه متاجر و معاملات، مباحث و صور مختلفی قابل طرح و بررسی است که در این پژوهش بدان می پردازیم. این مباحث را می توان در کنار اقتصاد دولتی و اقتصاد خصوصی و با توجّه به نوع بازارها و معاملات، به دو قسم بازار و نابازار تقسیم نمود و با موشکافی و استنباط قاعده و نظریّه عمومی از آن، دخالتهای دولت و نهادهای ناظر در بازار و معاملات را ضابطه مند نمود و با وحدت ملاک از آن، برخی مشکلات ناشی از تعامل حقوق رقابت با برخی بازارهای نوین را نیز برطرف نمود. چرا که به عنوان مثال قواعد حقوق رقابت و بازار سرمایه گاهاً اهداف متعارضی را دنبال می کنند؛ به گونه ای که مقرّرات حقوق رقابت به نحو مطلق در بخش های مالی إعمال پذیر نخواهند بود. از این رو وضع مقرّرات رقابت در بازار سرمایه از بخش های دشواری است که نهاد حسبه در فقه اسلامی می تواند با درک الگوی رقابتی تفکیک بازار از نابازار، و با کم ترین هزینه ها به این موارد دست یابد. نگارنده در این خصوص ضمن بررسی موجز رابطه بازار و نابازار با فقه معاملات و حسبه، دامنه شمولی بحث حسبه را به عنوان ابزار کنترل و نظارت بر بازارهای رقابت پذیر و رقابت ناپذیر در میان مباحث فقهیّه بررسی، و ضمن معرّفی آن به عنوان ابزار اسلامی در تفکیک بازار از نابازار، آثار نظری و کاربردی آن را نیز برخواهد شمرد و از این طریق، بایسته های مترتب بر آن را در حقوق ایران احصاء خواهد کرد.

اساتید راهنما و مشاور

محمود باقری، سید بهزاد پورسیّد

پایان‌نامه‌های مشابه

اسناد مشابه

  • حقوق رقابت و تنظیم‌گری بازار؛ بررسی و شناسایی عوامل مؤثر بر تسهیل رقابت و منع انحصار در صنایع خدمات عمومی

    مقاله۲۰۲۳بررسی های بازرگانیمرتضی اصغرنیا، آرمان احمدی زاد، روژین فرهادی

    امروزه با توجه به بروز تحولات گوناگون در زمینه حکمرانی دولت‌های حقوقی، این گزاره که بهبود وضعیت رقابت اقتصادی در هر جامعه سیاسی مستلزم وجود شرایط فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است، امری غیرقابل انکار و خدشه‌ناپذیر است. با این توضیح، لازم است علاوه بر توجه ویژه به عوامل چهارگان

  • اِعمال مقررات حقوق رقابت بر اَعمال حاکمیتی و تصدی دولت

    مقاله۲۰۱۵فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی (فصلنامه حقوق سابق)ولی رستمی، ایام کمرخانی

    در این مقاله سعی خواهد شد به این پرسش پاسخ داده شود که آیا شایسته و لازم است که اَعمال دولت تابع بررسی های حقوق رقابت باشد یا خیر؟ از این رو، نخست ادبیات مربوط به این پرسش تشریح شده، سپس به پرسش یادشده در فروض مختلف با توجه به اینکه عمل انجام گرفته در حوزۀ اختیارات و امتیازات قدر

  • اِعمال مقررات حقوق رقابت بر اَعمال حاکمیتی و تصدی دولت

    در این مقاله سعی خواهد شد به این پرسش پاسخ داده شود که آیا شایسته و لازم است که اَعمال دولت تابع بررسی‌های حقوق رقابت باشد یا خیر؟ از‌این‌رو، نخست ادبیات مربوط به این پرسش تشریح شده، سپس به پرسش یادشده در فروض مختلف با توجه به اینکه عمل انجام‌گرفته در حوزۀ اختیارات و امتیازات قدر

  • همگرایی و رقابت در بازارهای بورس: تعارض حقوق رقابت و حقوق بازار بورس

    مقاله۲۰۰۸فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی (فصلنامه حقوق سابق)محمود باقری، جواد سیدی

    مقاله حاضر به بررسی همگرایی و رقابت در بازارهای بورس از نظر اثباتی و هنجاری می پردازد. بازارهای بورس به عنوان انحصارات طبیعی و به واسطه تغییر در دیدگاه های اقتصادی و حقوقی در سطح ملی و بین المللی و پیشرفت های فنی فرصت آن را پیدا کرده اند که در سطوح ملی و بین المللی با یکدیگر ادغا

  • همگرایی و رقابت در بازارهای بورس: تعارض حقوق رقابت و حقوق بازار بورس

    مقاله۲۰۰۸مطالعات حقوق خصوصیجواد سیدی، محمود باقری

    مقاله حاضر به بررسی همگرایی و رقابت در بازارهای بورس از نظر اثباتی و هنجاری می پردازد. بازارهای بورس به عنوان انحصارات طبیعی و به واسطه تغییر در دیدگاه های اقتصادی و حقوقی در سطح ملی و بین المللی و پیشرفت های فنی فرصت آن را پیدا کرده اند که در سطوح ملی و بین المللی با یکدیگر ادغا

  • حقوق رقابت و دفاع از تمامیت بازار در فقه امامیه

    مقاله۲۰۰۹پژوهشنامه حقوق اسلامیمحمود باقری، مهدی رشوند بوکانی

    نیل به اهدافی که از بازار انتظار می‌رود در گرو وجود یک‌سری نهادها یا فرآیندی به نام رقابت است که ویژگی بارز آن آزادی اقتصادی و نتیجه‌اش ایجاد انگیزه و سازوکاری مناسب برای رشد اقتصادی از رهگذر نوآوری و ابداع است. در این فرآیند یا فضای نهادی، رفتار آزادانه فعالان اقتصادی و مصرف‌کنن