بررسی جامعه شناختی ادبیات داستانی سال های 1320 تا 1332 با تأکید بر داستان های دختر رعیت ، زن زیادی ، به دزدی رفته ها ، حاجی آقا ، نامه ها
چکیده
چکیده جامعهشناسی ادبیات، یکی از شیوههای نقد ادبی است که گئورگ لوکاچ و لوسین گلدمن از برجستهترین نظریهپردازان آن هستند. این نظریه در ایران، توسط آثار جمشید مصباحیپور و سپس ترجمههای محمدجعفر پوینده رواج پیدا کرد. ردپای آرا و نظریات لوکاچ و گلدمن را میتوان در ادبیات داستانی ایران در ده? بیست، یعنی زمان رواج اندیشههای چپگرایانه در کشور و به ویژه در آثار صادق هدایت، جلال آل احمد، بزرگ علوی، ابراهیم گلستان و محمود اعتمادزاده، مشاهده کرد. با این حال این اندیشهها، بعد از انشعاب حزب توده نقش کمرنگتری در داستانهای این دهه ایفا میکند. داستانهای حاجی آقا از صادق هدایت، به دزدی رفتهها از ابراهیم گلستان، زن زیادی از جلال آل احمد، نامهها از بزرگ علوی و دختر رعیت از محمود اعتمادزاده، داستانهای بررسی شده در این تحقیقاند. اندیشههای چپگرایانه و تأثیر حزب توده را در داستانهای حاجی آقا، نامهها و دختر رعیت به وضوح میتوان دید؛ اندیشههایی که آنها را منطبق با نظریات لوکاچ و گلدمن، ساخته است. در این آثار، خودآگاهی پرولتاریایی، نقش افراد روشنفکر در این خودآگاهی، حزبگرایی، مبارزه علیه جامع? بورژوایی و انقلاب جهت تغییر در حیات اجتماعی توسط طبق? کارگر یا پرولتاریا از اندیشههای برگرفته از آرای لوکاچ و در مواردی گلدمن است. علاوه بر آن، سبک رئالیستی این داستانها نیز، منطبق با اندیشههای این دو نظریهپرداز است. اما داستان به دزدی رفتهها در مخالفت با فعالیتهای حزب توده و تردید در درستی اندیشههای آنها نگاشته شده است. ابهام و تردید حاکم بر فضای داستان حاکی از این موضوع است، بنابراین این داستان را نمیتوان منطبق با اندیشهها و نظریات لوکاچ و گلدمن چه از لحاظ محتوا و چه از لحاظ سبک مورد استفاده، دانست. داستان زن زیادی نیز به دور از اندیشههای حزب توده و تحت تأثیر اندیشههای اگزیستانسیالیستی و بازتاب وضعیت اسفبار زنان در ایران نوشته شده است. در این داستان نیز اندیشههای دو نظریهپرداز مورد نظر به ویژه در زمین? مبارزه علیه جامع? طبقاتی را نمیتوان دید. حتی سبک نویسنده در نگارش این اثر نیز مطابق اندیشههای آنها مبنی بر سبک رئالیسم، نیست. کلیدواژگان: جامعهشناسی ادبیات، لوکاچ، گلدمن، حوادث تاریخی ایران بین سالهای 1320 تا 1332، حاجی آقا، به دزدی رفتهها، زن زیادی، نامهها، دختر رعیت.