کلیات نزد فیلسوفان تجربی (لاک، بارکلی،هیوم) و ملاصدرا
چکیده
«کلیات» در طول تاریخ فلسفه یکی از مهمترین و بحث برانگیزترین مسائل بوده است. برخی تا اندازه ای به آن اهمیت داده اند که آن را وجه تمایز انسان از حیوان دانسته و برخی دیگر آن را در حد یک نام تنزل داده اند. اهمیت این موضوع در ادوار مختلف تاریخ فلسفه متفاوت بوده؛ اما در دوره قرون وسطی بسیار بیش از سایر دوره ها بوده است. فلاسفه تجربی انگلستان، لاک و پس از او بارکلی و هیوم نیز که میراث دار فلسفه قرون وسطی بودند، ناگزیر به این موضوع پرداخته و آرایی بدیع ارائه نموده اند. در فلسفه اسلامی نیز این موضوع همواره مطمح نظر فیلسوفان و متفکران بوده و به یقین سخنانی ناب و جدید در این خصوص ارائه نموده اند. در این میان ملاصدرا از جایگاهی ویژه برخوردار است. این پایان نامه اختصاص به بحث درباره نظریات لاک، بارکلی و هیوم از یک سو و ملاصدرا از سوی دیگر دارد. لاک بر این باور است که تصوراتی وجود دارند که از طریق اخذ تشابهات از جزئیات ساخته می شوند و لذا قابل اطلاق بر جزئیات متعدند، این تصورات کلی هستند و الفاظ کلی هم برای نامیدن این تصورات وضع شده اند. اما بارکلی معتقد است که تصور کلی وجود ندارد بلکه یک تصور جزئی نماینده جزئیات شبیه به هم است. هیوم نیز همانند بارکلی وجود تصور کلی را رد می کند و آنرا تصوری جزئی می داندکه به یک واژه کلی می پیوندد و گستره دلالت بیشتری می یابد. در سوی دیگر ملاصدرا معتقد به وجود کلیات هم در عالم طبیعت و هم در عالم عقل است یعنی هم کلی در ضمن جزئی (کلی ارسطویی) را می پذیرد و هم کلی مفارق افلاطونی را و کلی های عقلی را علت کلیهای طبیعی می داند. در خاتمه به مقایسه این نظریات پرداخته خواهد شد و یک نظر میانی برای کلیات پیشنهاد خواهد شد.