آسیب شناسی دینداری از منظر قرآن و تبیین روایی آن آسیبها
چکیده
چکیده دستیابی به سعادت تضمین شده از سوی خداوند، در حیات دنیوی و اخروی، مستلزم پایبندی به دین و دینداری نمودن صحیح و شایسته میباشد. به سلامت طی نمودن مسیر دینداری در گرو شناخت آسیبها و آفتهایی است که دینداری را از مسیر اصلی اش منحرف مینماید. شناخت آسیبهای دینداری موجب میشود تا ضمن پیشگیری از گرفتار شدن بدانها، در صورت ابتلا، در جهت رفع آنها اقدام گردد. قطعاً بهترین منبع برای شناسایی مسیر صحیح دینداری و آفات پیش روی آن، قرآن کریم و در کنار آن کلام ائمه (علیهم السلام)است که معرفی کنند? دین حق میباشند. بنابراین مسأل? اصلی در این پژوهش این است که آسیبهای دینداری از منظر قرآن چیست؟ آموزههای دینی در سه حوز? اعتقادی، اخلاقی و احکام قرار دارند، که به طور کلی میتوان محتوای دین را در دو ساحتِ مباحث نظری و عملی جای داد. با توجه به این تقسیمبندی، در این پژوهش آسیبهای وارد شده به دینداری، در دو ساحت ذکر شده مورد بررسی قرار میگیرند. بنابراین آسیبهای دینداری، شامل آسیبهای دینداری در حوز? نظری و آسیبهای دینداری در حوز? عملی میباشند. در اینجا منظور از آسیبهای دینداری در حوز? نظری، عقاید، باورها و تصورات ناصحیحی هستند که به دینداری صدمه میزنند و عبارتند از: اعتقاد به کافی بودن محبت خدا و پیامبر و عدم عمل به فرامین آنها، اعتقاد به کفایتگری ایمان به تنهایی، انتظار بهشت بدون تحمل سختیها، بصیرت نداشتن نسبت به دین، تأثیرپذیری از وعد? به دوش گرفتن گناه توسط دیگری، برداشت ناصحیح از نظام ثواب و عقاب با تمنّای مغفرت الهی داشتن بدون عمل مناسب، عدم تعادل در خوف و رجاء، کمّیت گرایی در دین. به نظر میرسد اصلیترین آسیب در این حوزه، بصیرت نداشتن نسبت به دین است که سایر آسیبها نیز بدان باز گشته و از آن سرچشمه میگیرند. در این پژوهش برای عملکردهای فردی که قدم در مسیر دینداری میگذارد، سه عرصه تعریف شده است. یک عرص? شناخت دین، دو عرص? عمل به دین و سوم عرص? ثبات و ماندگاری در دین. بنابراین مراد از آسیبهای دینداری در حوز? عملکرد، اعمال و رفتارهایی هستند که به هر یک از این عرصهها صدمه میزنند. عملکردهای آسیبرسان به دینداری در عرص? شناخت و دریافت دین عبارتند از: ایجاد بدعت و تبعیت از آن، تأسی نکردن به الگوهای شایسته، تبعیت بی قید و شرط و کورکورانه، دریافت مسائل مربوط به دین از مسیر ناصحیح، فرقه فرقه شدن در دین، کنکاش در جزئیات دین که توسط شارع مسکوت واقع شده است. در میان آسیبرسان خواهد بود که منشأ سایر عملکردها در این بخش نیز خواهد بود. عملکردهای آسیبرسان به دینداری در عرص? عمل به دین شامل: ارتکاب گناه، به تأخیر انداختن توبه، تسلیم نبودن در برابر اوامر الهی و تبعیض قائل شدن در عمل بدانها، دلسوزی نسبت به گناهکار به جای اجرای حدود و احکام دین خداوند، دنیا گرایی و ترجیح دنیا بر دین و آخرت، دینداری موسمی و مقطعی، عدم اعتدال، عمل نکردن به کتاب الهی با وجود نگهداری و قرائت آن، فراموش نمودن یاد مرگ، کندی و عدم سرعت عمل در انجام امور خیر، هواپرستی، یاری نکردن دین خدا میباشند. از مجموع عملکردهای بیان شده، ظاهراً آنچه به عنوان اصلیترین عملکرد آسیبرسان به دینداری در عرص? عمل به دین، میباشد، هواپرستی است که وجود سایر عملکردهای آسیبرسان در این بخش، نشأت گرفته از آن خواهد بود. عملکردهای آسیبرسان به دینداری در عرص? ثبات و ماندگاری در دین عبارتست از: جدیّت نداشتن و مصمم نبودن در عمل به دین، صبور نبودن در مسیر دینداری، عدم تداوم و استمرار در عمل به بایستههای دینی، مهاجرت نکردن برای نجات و حفظ دین خود. به نظر میرسد سرچشم? عملکردهای آسیبرسان در این عرصه، صبور نبودن در مسیر دینداری میباشد. در نتیجه صرفنظر از تقسیمبندیهای بیان شده، آسیبهای دینداری عبارتند از: بصیرت نداشتن نسبت به دین، دریافت مسائل مربوط به دین از مسیر ناصحیح، هواپرستی و صبور نبودن در مسیر دینداری. کلیدواژه‌ها: دین، دینداری، آسیبشناسی دینداری، شناخت دین، عمل به دین.