چگونه مقالات مروری منظم و فرا تحلیل ها را گزارش کنیم
چکیده
سخن سردبیر editorial مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان دوره دوازدهم، اردیبهشت 1392، 88-87 چگونه مقالات مروری منظم و فرا تحلیل ها را گزارش کنیم how to report systematic reviews and meta-analyses محسن رضائیان [1] m. rezaeian تعداد مقالات پژوهشی اصیل که در حوزه های گوناگون معرفت بشری و به ویژه در حوزه سلامت به رشته تحریر در می آیند، با سرعت شتابانی افزایش می یابند. برای نمونه فقط برآورد می گردد که موتور جستجوی مدلاین medline سالانه حدود 600000 مقاله جدید را نمایه می کند. از همین رو، برای متخصصان یک رشته خاص، مطالعه و جمع بندی همه مقالات منتشر شده در حوزه تخصصیشان کاری بسیار دشوار می باشد [1]. در پاسخ به این نیاز مهم، دانشمندان، مطالعات مروری منظم (systematic review studies) و فرا تحلیل ها (meta-analyses) را طراحی نموده اند. در این نوع مطالعات، گروه تحقیق نسبت به تدوین یک پروتکل، بر اساس یک سؤال مشخص اقدام می نمایند که در آن، به دقت چگونگی جمع آوری، تجزیه و تحلیل و جمع بندی مقالات در یک قلمرو خاص از دانش بشری مشخص شده است. در صورتی که جمع بندی نتایج به صورت کیفی ( qualitative ) گزارش گردد، نوع مطالعه مروری منظم و در صورتی که جمع بندی نتایج به صورت کمّی ( quantit ative ) گزارش گردد، نوع مطالعه فراتحلیل خواهد بود [2]. مطالعات مروری منظم و فرا تحلیل ها نیز ممکن است، مانند هر نوع طراحی مطالعه دیگر به شکلی ضعیف طراحی و اجرا شوند، لذا دستورالعمل های خاصی برای چگونگی گزارش چنین مطالعاتی در نظر گرفته شده است. برای نمونه، در سال 1996 میلادی یک گروه بین المللی از دانشمندان، دستورالعملی را برای گزارش فراتحلیل ها طراحی نمودند که به عنوان بیانیه کواروم [( (quorom statement) (quality of reporting of meta-analyses ] شناخته شد [3]. این بیانیه فقط مختص چگونگی گزارش یک فراتحلیل به عمل آمده بر روی کارآزمایی های تصادفی شاهددار ( randomized controlled trials ) تهیه شده بود. از همین رو، بازنگری این بیانیه به ویژه به منظور در بر گرفتن مطالعات مروری منظم ضروری بود. از همین رو، گروهی از دانشمندان متخصص فعالیت خود را بر روی بیانیه کواروم متمرکز نموده و نتایج کار خود را در سال 2009 میلادی با عنوان بیانیه پریزما [ (performed reporting items for systematic reviews and meta-analyses) ( prisma statement )] منتشر نمودند [5-4]. از خصوصیات بیانیه جدید آن است که در آن علاوه بر فراتحلیل ها، چگونگی گزارش استاندارد مطالعات مروری منظم نیز در نظر گرفته شده است. همچنین، اگر چه مرکز تمرکز این بیانیه نیز بر روی جمع بندی کارآزمایی های تصادفی شده شاهددار می باشد، اما تدوین کنندگان این بیانیه معتقدند که می توان آن را برای جمع بندی سایر مطالعات نیز بکار برد. بیانیه پریزما دارای یک چک لیست 27 آیتمی است که در آن چگونگی نگارش عنوان، خلاصه، روش ها، نتایج، بحث و حتی منبع تأمین کننده بودجه مطالعه مورد سؤال قرار گرفته است. همچنین، این بیانیه دارای یک فلودیاگرام ( (flow-diagram چهار مرحله ای است که در آن به دقت چگونگی پیدا کردن، غربالگری، دستیابی به مقالات مرتبط و جمع بندی آن ها مورد پرسش قرار گرفته است. با توجه به اینکه انجام مطالعات مروری منظم و فرا تحلیل ها [5] در کشور ما نیز در حال افزایش است و مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان مانند سایر مجلات علوم پزشکی کشور در هر سال تعداد زیادی از این مقالات راجهت چاپ دریافت می کند، ضرورری است که محققین محترم قبل از انجام هرگونه مطالعه مروری منظم یا فراتحلیل، ازمفاد بیانیه پریزما و کاربرد دقیق آن در طراحی مطالعه خود اطمینان لازم را کسب نمایند تا مقاله حاصل از کار آنها با اقبال در انتشار روبرو گردد. لازم به توضیح است که علاوه بر منابع شماره 4 و 5 ذکر شده در این سخن سردبیری که به تشریح بیانیه پریزما می پردازد، این بیانیه دارای یک وب سایت مشخص است که در بهار سال 1392 آدرس آن ( http//www.prisma-statment.org/ ) می باشد. references [1] chung kc, shauver mj. crafting practice guidelines in the world of evidence-based medicine. plast reconstr surg 2009 124: 1349-54. [2] leucht s, kissling w, davis jm. how to read and understand and use systematic reviews and meta-analyses. acta psychiatr scand 2009 119(6): 443-50. [3] moher d, cook dj, eastwood s, olkin i, rennie d. improving the quality of reporting of meta-analysis of randomized controlled trials: the quorom statement. lancet 1994 354: 1896-900. [4] liberati a, altman dg, tetzlaff j, mulrow c, gøtzsche pc, ioannidis jp, et al. the prisma statement for reporting systematic reviews and meta-analyses of studies that evaluate healthcare interventions: explanation and elaboration. j clin epidemiol 2009 62(10): 1-34. [5] liberati a, altman dg, tetzlaff j, mulrow c, gøtzsche pc, ioannidis jp, et al. preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the prisma statement. bmj 2009 339 : b2535. [1] - استاد گروه آموزشی پزشکی اجتماعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان تلفن: 5234003-0391، دورنگار: 5225209-0391، پست الکترونیکی: moeygmr2@yahoo.co.uk