نقد و بررسی تصاویر تجسمی قرآن کریم در نهج البلاغه
چکیده
تجسم گرایی یکی از زیر شاخههای اصلی هنجارگریزی معنایی است. این نوع از هنجارگریزی به بررسی شاخصهها و عناصر زیباییشناسانه در متون ادبی میپردازد و ارتباط ناگسستنی با علم بلاغت و آرایههای ادبی بهکار رفته در آن دارد. تجسمگرایی عمدتاً برای بیان مفاهیم مجرد و عقلی بهکار میرود تا با به تصویر کشیدن این دسته از مفاهیم در قالب صورتهای مجسم، حسی و ملموس زمینهساز پویایی و تحرک تصاویر در متون ادبی گردد. تجسم گرایی به زیر شاخه های فرعی دیگری همچون جاندارپنداری، سیال پنداری و جسم پنداری تقسیم می شود که با توجه به ماهیت و ویژگی های هر یک از آنها، کارکردشان در متون مختلف از بسامد متفاوتی برخوردار است. نهجالبلاغه در ابعاد متعدد خود، چه از نظر صورت و چه از لحاظ محتوا و مضمون پیوند مستحکمی با قرآن کریم دارد؛ از اینرو نوع بیان حضرت در بازگو کردن مفاهیم معرفتی و یا اندیشههای شخصی ایشان، انعکاسی از بیان ادیبانه و هنرمندانهی قرآن کریم است؛ به همین جهت بسیاری از تصاویر ادبی قرآن در متن نهجالبلاغه نمود بارزی یافته است. حضرت علی(ع) در بیان ادیبانه خود، تا آنجا پیش میرود که پیوستگی و درهم تنیدگی کلام ایشان با کلام وحی یکی میشود و این درهم تنیدگی بهگونهای است که متن و بینامتن در کلام حضرت یک هویت واحد مییابد. آنچه در این مقاله بدان پرداخته میشود، بررسی تصاویر تجسمی قرآن کریم در نهجالبلاغه از منظر روابط هنجارگریزی معنایی است. بر این اساس در پژوهش حاضر، کارکرد تصاویر تجـسمی قرآن که در قـالب صورتهای انـسانپنداری، حیوانپنداری، جسمپنداری و ... نمود مییابد، در نهجالبلاغه بررسی و ارزیابی میگردد تا چگونگی کارکرد هر یک از انواع یاد شده در بافت کلام حضرت(ع) تحلیل و تبیین شود. نتایج پژوهش نشان میدهد که از میان تصاویر تجسمی، جاندارپنداری در نهج البلاغه نسبت به سایر انواع تجسمگرایی از بسامد بالاتری برخوردار باشد.