ارزیابی واکنش ژنوتیپ های گندم به تنش سرما در مرحلۀ ظهور سنبله با استفاده از شاخص های فیزیولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد
چکیده
کاهش دما در ماه های دی و بهمن در خوزستان یک پدیدۀ غالب اقلیمی است که سبب خسارت دیدن گیاه و عملکرد می شود. به منظور مطالعۀ اثر تنش سرما در مرحلۀ ظهور سنبله بر وزن دانه در سنبلۀ اصلی، اجزای آن و برخی صفات فنولوژیکی و فیزیولوژیکی ژنوتیپ های گندم، این تحقیق در سال 1392 تحت شرایط کنترل شدۀ گلخانه با پنج ژنوتیپ (ارقام چمران، ویریناک، استار و کرخه و لاین m-83-17) و چهار دمای محیط (بدون سرما، 3+، صفر، 3- درجۀ سانتی گراد) به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان اجرا شد. زمان رسیدگی فیزیولوژیکی، ارتفاع بوته و طول سنبله، وزن دانه در سنبلۀ اصلی و اجزای آن شامل تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه و شاخص های کلروفیل فلورسانسfo ، fm و fv/fmارزیابی شدند. نتایج نشان داد اثر تنش سرما بر زمان از سبز شدن تا رسیدگی فیزیولوژیکی، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبلۀ اصلی و شاخص fv/fm معنی دار بود. بیشترین وزن دانه در سنبلۀ اصلی در شرایط بدون تنش به لاین m-83-17، در تنش 3- و صفر درجۀ سانتی گراد به رقم چمران و در تنش سرمای 3+ درجۀ سانتی گراد به رقم ویریناک تعلق داشت. شاخص fv/fmدر تنش صفر درجه، بیشترین اختلاف را نسبت به وضعیت قبل از تنش داشت. لاین m-83-17 به عنوان یک ژنوتیپ برتر پتانسیل عملکرد بیشتری نسبت به سایر ژنوتیپ ها داشت، درحالی که رقم چمران رقمی با قابلیت ژنتیکی بیشتر برای تحمل تنش ارزیابی شد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- مهرزاد طاوسی — دانشجوی کارشناسی ارشد زراعت، گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، اهواز، ایران
- احمد نادری — دانشیار مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان
- غلامعباس لطفعلی آینه — مربی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان