زاویه دید در داستان های «شرق بنفشه» و «شام سرو و آتش» شهریار مندنی پور
چکیده
چکیده استفاده از شگردها یا تکنیکهای روایت، نقش مهمّی در تأثیربخشی داستان و اثر هنری ایفا میکند؛ از این روست که داستاننویسان مدرن درصدد ایجاد خلاّقیّت در داستان نویسی و بهویژه روایت و شگردهای آن هستند. نویسنده نوگرا علاوه بر ایجاد ارتباط و القای افکار و اندیشههای خود به مخاطب، او را درگیر و دار روایت پردازی، توصیفات، فضاها و تکنیکهای نو قرار میدهد تا خواننده خود به کشف آن دست یابد و زیباییهای ادبی اثر را درک کند. از جمله این نویسندگان، شهریار مندنیپور، نویسنده خلاّق و پرکار معاصر است. او در آثارش به عنصر زاویه دید و چگونگی روایت توجّه ویژهای دارد. شگردهای روایتگری وی، ارتباط ساختاری و هماهنگی بین آن ها موجب شکل گیری شکل خاصّ داستاننویسی وی میشود؛ شکلی که به دنبال چگونگی و نحوه روایت، حاصل میشود و بر لذّت زیباشناختانه اثر ادبی میافزاید. در پژوهش پیش رو با بهرهگیری از روش استقرایی مبتنی بر توصیف و تحلیل و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای دو داستان «شرق بنفشه» و «شام سرو و آتش» از مجموعه داستان «شرق بنفشه» انتخاب بررسی شده است. یافتهها نشان میدهند که؛ راوی از شیوۀ جریان سیّال ذهن بهره میبرد؛ زیرا عنصر زمان سیر خطّی ندارد و با پرشهای سیّالوار ذهن، نوعی شکاف و تداخل در نظم زمانی را به وجود میآورد. حوادث از ناخودآگاه ذهن شخصیّتها با پیچیدگیها و درهم ریختگی های پیش از گفتار همراه است. علاوه براین انتخاب دقیق زاویه دید با محتوای داستان هماهنگی تام دارد. تأکید بر تغییر زاویۀ دید و بهرهگیری از چند شیوۀ روایت، نشان دیدگاهی همه جانبهنگر است. همچنین بهرهگیری از عنصر زمان یا زمانگریزیها و مکان گریزیهای راوی با نثری موزون، از ویژگیهای داستاننویسی اوست.