تغییرات مکانی و زمانی شاخص های کیفی آبخوان دشت دهلران، استان ایلام، براساس سازندهای سنگ های رسوبی
چکیده
آب زیرزمینی اهمیت بالایی برای تامین آب شیرین در جهان دارد. در این مطالعه، شاخصهای کیفی آب زیرزمینی دشت دهلران شامل: کاتیونها، آنیونها، هدایتالکتریکی (ec)، غلظت کل مواد جامد محلول (tds)، سختی کل (th)، نسبت جذب سدیم (sar)، درصد سدیم (%na) وph در یک دوره آماری پنج ساله (1392-1388) در 10 حلقه چاه اکتشافی سازمان آب منطقهای استان ایلام در تعداد 100 نمونه بررسی شده است. غلظت کاتیونها به ترتیب به صورت ca2+> na+> mg2+> k+ و غـلظت آنیـونها به ترتیب به صـورت cl-> so4-2> hco3-میباشد. در دوره پنج ساله کمترین و بیشترین مقدار شاخصهای کیفی آب زیرزمـینی دشت به این صـورت میباشد: میکروموهس بر سانتیمتر 7811-946ec=، میلیگرم بر لیتر 5233-614tds=، میـلیگـرم بر لیتر3020-246th=، 64/11-19/1sar=، میلیگرم بر لیتر 02/65-38/7na%= و 95/7-89/6ph= . نتایج نشان میدهد آب زیرزمینی دشت دهلران از لحاظ شاخصهای کیفی: هدایتالکتریکی (ec)، غلظت کل مواد جامد محلول (tds) و سختی کل (th) برای آشامیدن و کشاورزی مناسب نمیباشد، ولی از لحاظ نسبت جذب سدیم (sar) و phمشکل ندارد و براساس استانداردهای ویلکاکس و شولر برای آشامیدن و کشاورزی قابل استفاده است. نتایج نشان میدهد که مقدار sar ضریب همبستگی بالایی (69/0) با یون سدیم دارد و این همبستگی نشان دهنده جانشینی یون سدیم به جای یونهای کلسیم و منیزیم در خاکهای کلوئیدی میباشد. سازندهای سنگهای رسوبی منطقه در کیفیت آب زیرزمینی دشت دهلران نقش اصلی را دارند. سنگهای تبخیری و گچی (سازند گچساران) و کربناتی (سازند آسماری) سبب کاهش کیفیت آب شده است. همبستگیبین hco3- با mg2+ (45/.) و باca2+ (16/0) نشان میدهد که احتمالا سازند آسماری منطقه در تامین mg2+ آب زیرزمینی دشت دهلراننسبت به ca2+ نقش بیشتری داشته است. میتوان اظهار داشت منشاء کاتیونهای اصلی (ca2+، na+) و آنیونهای اصلی (cl-، so42-) آب زیرزمینی دشت دهلران، سازند تبخیری گچساران میباشد و منشاء آنیون و کاتیون با فراوانی نسبی پایینتر (hco3-و mg2+) سازند آسماری است. منشاء بخشی از کاتیونmg+2میتواند واحدهای شیلی و مارنی سازندهای پابده و گورپی باشد. سنگهای آواری (= سازند بختیاری) نقش موثر در کاهش کیفیت آب زیرزمینی دشت دهلران نداشته است.