کاهش واکه ای در زبان فارسی بر اساس انگاره [aiu]
چکیده
کاهش واکه ای به دلیل سرعت گفتار و یا افزوده شدن وند به هجای تکیه بر و جذب تکیه توسط وند، در هجاهای بدون تکیه اتفاق می افتد. کاهش واکه ای در زبانهای مختلف بر اساس دیدگاه های متفاوتی از جمله، کاهش رسایی-بنیاد، کاهش تقابل افزا، کاهش مرکزگرا ، کاهش مرکزگریز و انگارۀ [aiu] مورد بررسی و تجزیه تحلیل قرار گرفته است. در این مقاله کاهش واکه ای در زبان فارسی را بر اساس انگاره [aiu] اندرسون بررسی کرده ایم. با توجه به این انگاره ، اطلاعات آوایی واکه ها را می توان با مقوله های واجشناسی نشانهگذاری نمود و ارتباط مستقیمی میان شکلهای طیف فرکانسی واکه ها و مقوله های واجشناسی [a,i,u] برقرار نمود. بر این اساس کاهش واکه ای با حذف، واژگونی و اضافه شدن یکی از مقوله های واجی همراه است که در زبان فارسی برخی از واکه ها در هنگام کاهش، یکی از مقولههای واجی خود را از دست میدهند (حذف). در برخی دیگر نیز جایگاه مقولۀ هسته در هنگام کاهش با مقولۀ دیگر عوض می شود (واژگونی) و در برخی نیز مقولهای جدید جایگزین مقولۀ حذف شده می شود (افزایش). بنابراین بر اساس انگارۀ [aiu] هر سه فرآیند حذف، واژگونی و افزایش در تحلیل کاهش واکههای زبان فارسی کاربرد دارند.