بررسی و تحلیل سبک شناختی زبانی مقالات شمس تبریزی
چکیده
زبانِ بهکار رفته در مقالات شمس، زبانی خاص و تا حدّی متفاوت از زبان متون دوره پیش از دوره خویش و البته دورههای بعدی است. این خاصیّت و تفاوت چنان است که برخی سببش را عامیگویی و محاورهپردازی و یا بیان ارتجالی گوینده دانستهاند. گفتاری که گویندهاش به نوشتن، ضبط، ویرایش و پیرایش آن اهتمام نورزیده و نویسنده یا نویسندگان دیگر هم که به نوشتن این گفتار پرداختهاند، به قراین موجود، به حرمت تقدّس کلام، از ضبط تام و تمام جزئیات، تا آن‌جا که قلم و سنّت نگارش اجازه میداده است، دریغ نکردهاند و همچون گزارشگری تندنویس، سعی داشتهاند از تمام لحظات گفتاری گوینده، تصویری راستین در قالب کلمات، بریزند. این آگاهیها اگر درست باشد که برخی از پارههای متن مقالات و دیگر شواهد تاریخی آن را تأیید میکند، ما اینک با متنی روبهرو هستیم که نام «مقالات شمس» به خود گرفته و برای خود سبک و سیاقی ویژه دارد که میتوان با تحلیل و بررسی، ویژگیها و تفاوتهای آن را هرچه بهتر نشان داد. مقاله پیش رو، در همین راستا، میخواهد به دو موضوع بپردازد: نخست اینکه شاخصههای سبکی مقالات شمس را معرفی کند، دیگر اینکه به میزان تفاوت و کاربرد آن شاخصهها در متون دیگر (که نزدیک به متن مذکور است) اشاره کرده، کاربرد و کارکرد آنها را با آنچه در مقالات شمس آمده، بهطور خلاصه، مورد مقایسه قرار دهد.