ارزیابی کمی و کیفی اسانس دو گونه مرزنجوش وحشی (origanum vulgare l.) و مرزنجوش اروپایی (origanum majorana l.) در ایران

سمیه طهماسبی، somayeh tahmasebi دانشجوی کارشناسی ارشد زیست شناسی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران احمد مجد، ahmad majd عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی گیاهی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانسازمان اصلی تایید شده: دانشگاه خوارزمی (kharazami university) علی مهرآفرین، ali mehrafarin institute of medicinal plants, acecr, karaj, p.o.box: 33651/66591, iran, tel: +98-26-34764010-9, fax: +98-26-34764021کرج، گروه پژوهشی کشت و توسعه مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی، صندوق پستی: 1369- 31375، تلفن: 19 - 34764010 (026)، نمابر: 34764021 (026)سازمان اصلی تایید شده: دانشگاه خوارزمی (kharazami university) پریسا جنوبی، parisa jonoubi عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی گیاهی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانسازمان اصلی تایید شده: پژوهشکده‮ ‬گیاهان‮ ‬دارویی‮ ‬جهاد‮ ‬دانشگاهی (institute of medicinal plants)

چکیده

مقدمه: مرزنجوش گیاهی متعلق به خانواده نعناعیان و از گیاهان دارویی و اسانس‎دار مهمی می‎باشد که در اکثر نقاط دنیا استفاده می‎شود. هدف: هدف از انجام این تحقیق شناسایی و مقایسه ترکیبات و مقدار اسانس گونه ‎ های مرزنجوش وحشی و اروپایی به ‎ منظور مشخص نمودن مهم ‎ ترین ترکیبات دارویی آنها است. روش بررسی: دو گونه مهم از سرده مرزنجوش شامل origanum vulgare l. و origanum majorana l. در ابتدای تیرماه سال 1392 از مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده گیاهان دارویی با چهار تکرار جمع ‎ آوری شد. اسانس ‎ گیری از اندام هوایی خشک‎ شده دو گونه مذکور به روش تقطیر با آب صورت گرفت و اجزای اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی ( gc ) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‎نگار جرمی ( gc/ms ) شناسایی شدند. نتایج: آنالیز اسانس گیاهان نشان داد که میزان اسانس در گونه‎ی o. vulgare برابر 13/0 درصد در ماده خشک بود و ترکیبات ترانس‎کاریوفیلن (46/21 درصد)، جرماکرن - d (99/18 درصد) و ( e, e-α ) فارنسن (12/9 درصد) به ترتیب بیشترین اجزای اسانس بودند. همچنین در گونه‎ی o. majorana میزان اسانس برابر 09/1 درصد در ماده خشک بود و ترکیبات ترپینولن-4- اُل (11/23 درصد)، γ -ترپینن (94/13 درصد) و α - ترپینن (11/8 درصد) به ترتیب بیشترین اجزای اسانس را تشکیل می‎دادند. نتیجه‎گیری: به طور کلی هر دو گونه در مقدار، گروه ترکیبات و مهم ترین ترکیب اسانس نسبت به هم متفاوت بودند. در گونه‎یo. vulgare با مقدار اسانس کمتر، ترکیبات س زکویی‎ترپن ‎های هیدروکربنی با 18/69 درصد بیشترین اجزای اسانس را تشکیل می‎دادند، در حالی که در گونه o. majorana با میزان اسانس بیشتر، ترکیبات مونوترپن ‎ های هیدروکربنی با 53/42 درصد بخش عمده اجزای اسانس را به خود اختصاص دادند.