مقاله

جایگاه مسئله اعاده معدوم در حکمت سینوی و صدرایی

مهناز کهندانی تفرشی

چکیده

یکی از موضوعات مهم در اندیشه­ اسلامی، بحث امتناع یا جواز اعاده­ معدوم است. حکمای اسلامی برخلاف برخی از متکلمان، بر محال بودن اعاده­ معدوم متفق­اند. و مسأله اصلی در این مقاله آن است که به رغم اتفاق حکما بر امتناع اعاده، اختلاف مبنایی بین حکمت سینوی و حکمت صدرایی در تحلیل این موضوع چیست. در حل این مسأله باید متذکر شد که اساس و محور در بحث اعاده­ معدوم، موضوع تشخص و این همانی است که در فلسفه­ ابن­سینا تحلیل مناسبی از آن ارائه نشده است؛ زیرا مدار تشخص ماهیت و عوارض ماهوی قلمداد شده است. به دلیل همین نقصان، در بحث اعاده­ معدوم نمی­توان بنابر حکمت مشاء تفسیر مناسبی ارائه داد، همان­طور که شیخ­الرئیس نتوانست تشخص موضوع در حرکت جوهری را تحلیل کند و به نفی آن رأی داد. در مقابل، با طرح اصالت وجود و محور قرار دادن آن در تشخص در فلسفه­ صدرایی معلوم می­شود که به رغم تغییر کلی ماهیت، تشخص موجود سیال و متحرک حفظ می­شود و در صورت قطع این پیوستگی وجودی، بازگشت ماهیت به معنای اعاده­ امر معدوم نیست. با توجه به ارتباط موضوع با بحث حرکت جوهری، و این­که انعدام تنها در جهان طبیعت و در جریان حرکت قابل تصور است، جایگاه مبحث اعاده­ معدوم، بایستی از قسمت کلیات مباحث وجود خارج شود و در ردیف سایر مباحث حرکت و در ادامه­ مبحث حرکت جوهری قرار گیرد.

اسناد مشابه

  • جایگاه مسئله اعاده معدوم در حکمت سینوی و صدرایی

    مقاله۲۰۱۳حکمت سینویمهناز کهندانی تفرشی

    یکی از موضوعات مهم در اندیشه‌اسلامی، بحث امتناع یا جواز اعاده‌معدوم است. حکمای اسلامی برخلاف برخی از متکلمان، بر محال بودن اعاده‌معدوم متفق‌اند. و مسأله اصلی در این مقاله آن است که به رغم اتفاق حکما بر امتناع اعاده، اختلاف مبنایی بین حکمت سینوی و حکمت صدرایی در تحلیل این موضوع چی

  • مقابلة قاضی عضدالدین ایجی با حکما در مسئلة اعادة معدوم

    مقاله۲۰۱۴خردنامه صدرازهره توازیانی

    In line with the discussions that are known as the essential accidents of existence in philosophy, Muslim philosophers have placed the problem of bringing back the annihilated things within the category of general metaphysics. They have considered it as one of the accidental issu

  • جایگاه خیال در نظام حکمت سینوی

    مقالهآینه معرفتمحمد ذبیحی، داﻧﺸﮕﺎه ﻗﻢ حمیدرضا خادمی، داﻧﺸﮕﺎه ﻗﻢ

    بسیاری ازمباحث علمی و فلسفی را با محوریت خیال می توان تبیین، توجیه و حل کرد. کـاربرد خیال در مباحث مختلف فلسفی اعم از هستی شناختی، معرفت شناختی و معاد شناختی همواره مورد توجه فیلسوفان مسلمان بوده است. در این میان، ابن سینا یکی از مهم ترین فیلسوفانی است که نظریات فراوانی را با حد

  • تمایز مبنایی حکمت صدرایی و حکمت سینوی در مسئله حرکت جوهری

    مقاله۲۰۲۰حکمت صدراییفیض الله عابدینی، عباس جوارشکیان، سید مرتضی حسینی شاهرودی

    از آنجا که یکی از بارزترین تمایزات اندیشه فلسفی سینوی و صدرایی، در محور بسیار مهم حرکت و بویژه حرکت جوهری است و میان رأی ابن‌سینا و صدرا در این بحث، تقابل کاملی وجود دارد، مقاله حاضر تلاش نموده است به این پرسش پاسخ دهد که ریشه‌ها و مبانی نظری این اختلاف رأی چیست و کدام موضع و اصل

  • همسنجی نظریه کلیات پنجگانه در حکمت سینوی و حکمت صدرایی

    مقاله۲۰۱۶متافیزیکحامد ناجی اصفهانی

    ارسطو در پی واکاوی در میان موجودات جهان خارج و طبقه بندی علوم، مجبور به طبقه بندی موجودات گردید که همین امر وی و شارحان او را به تدوین نظریه کلیات پنجگانه واداشت. براساس این آموزه تمامی موجودات عالم مادی در حقیقتی به نام جسم با هم مشترک بوده و در حقیقتی دیگر که بعدا به نام فصل خو

  • بررسی اصالت وجود صدرایی در حکمت سینوی

    مقالهحکمت صدراییمرتضی عرفانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

    اصالت وجود صدرایی دو معنی دارد که هر دو قابل انتساب به صدراست. در معنای اول ماهیت برخلاف وجود در خارج هیچ تحققی ندارد و فقط اعتبار ذهن است، اما در معنای دوم به تبع وجود در خارج تحقق دارد. اصالت وجود به معنای اول را به هیچ وجه نمی توان به ابن سینا نسبت داد، زیرا وی معتقد به تحقق م