مسأله راه آهن در ایران عصر قاجار
چکیده
فکر احداث راه آهن در ایران از اوایل دوره ناصری به این سوی مطرح بود و بتدریج رشد و گسترش یافت. هم مهندسان، شرکتها و سرمایهگذاران خارجی به شکلهای گوناگون در سده 19 م. این فکر را مطرح کردند و طرحهایی در این زمینه ارایه دادند و هم دولت های روس و انگلیس و بعدها آلمان در آن دوره هر یک به طریقی به مسألهی راه آهن ایران توجه کردند و با طرح آن درگیر شدند. از دیگر سو، پارهای از مصلحان و نوگرایان و ترقیخواهان ایرانی بر اهمیت راه آهن تاکید کردند و بعضاً حتی راه نجات ایران را در آن می دیدند و فکر احداث راه آهن را به مسألهای مهم در اندیشه و عمل و برنامههای اصلاحی ایرانیان روزگار قاجار تبدیل کردند. با این حال طرحهای راه آهن در ایران یکی پس از دیگری نافرجام ماند و جز چند خط آهن پراکنده و محلی، که آن هم عمدتاً در ارتباط با اهداف و منافع قدرت های بیگانه احداث شد، ایران نصیب چندانی از این اختراع و موهبت عصر جدید نداشت و احداث راه آهن سرتاسری ایران تا دورهی رضاشاه به تعویق افتاد. مقالهی حاضر میکوشد، ضمن ارایه گزارشی کوتاه از مسایل یاد شده، علل و عوامل تأخیر و تعویق یاد شده را دریابد و به پرسشی از چرایی و چگونگی آن پاسخ گوید.