نقد و بررسی سیر بحث «اقتضای حال»
چکیده
مطالعه در سیر مباحث بلاغت نشان می دهد که توجّه به موضوع «اقتضای حال» در نخستین تعاریف نقل شده برای بلاغت، از اساسی ترین معیارهای بلاغت کلام و متکلّم به شمار رفته است. با آنکه این موضوع و اهمّیّت توجّه به آن در دوره های مختلف، از محوری ترین مبانی مباحث بلاغی است، در هیچ یک از منابع قدیم و جدید، مبانی نظری آن تبیین نشده است. در پژوهش حاضر، پس از بررسی و نقد دیدگاه های گوناگون دربارة این موضوع، مشخّص شد با وجود تصوّری که دربارة مخاطب محور بودن اقتضای حال در بلاغت سنّتی وجود دارد و انتقادهایی که در این زمینه مطرح می شود و با وجود آنکه در این منابع به صراحت اصطلاحات اقتضای حال متکلّم و کلام و بافت موقعیّتی به کار نرفته است، ولی در این کتاب ها ذیل مباحث گوناگون، مطالبی مطرح می شود که بر اساس آنها می توان تمام این اقتضائات را در سطوح مختلف و برای تمام این عوامل، استنباط کرد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- محبوبه همّتیان — دانشگاه اصفهان
- حسین آقا حسینی — دانشگاه اصفهان