مقایسۀ فرسایش خاک به روش سزیم 137 و مدل rusle-3d در نهشته های لسی شمال شرق ایران ( مطالعه موردی: حوزه آبخیز آق امام)
چکیده
کاهش قابل توجه عملکرد حوزه های آبخیز ایران به دلیل حجم زیاد فرسایش، بیانگر ضرورت روزافزون پایش و پیگیری این پدیده مخرب است. در این مسیر، بکارگیری روش های نو و دانش روز از اهمیت زیادی برخوردار است. در سرتاسر جهان برای برآورد فرسایش خاک از روش ها و مدل های فرسایشی به ویژه سزیم 137 و rusle-3d استفاده می شود. در این پژوهش با توجه به اهمیت نهشته های لسی از نظر حاصلخیزی و حساسیت بالا به فرسایش، اندازه گیری میزان جابه-جایی ذرات خاک و برآورد فرسایش و رسوب به ترتیب به وسیلۀ سزیم 137 و مدل rusle-3d در حوزه آبخیز آق امام انجام شد. با توجه به عدم وجود داده های مشاهداتی در منطقه و دقت بالای روش سزیم 137 در اندازه گیری میزان فرسایش، با مقایسۀ داده های میزان جابه جایی ذرات خاک ناشی از روش سزیم 137 با مدل rusle-3d ، کارایی مدل rusle-3d برای مناطق لسی تعیین شد. در نهایت میزان متوسط فرسایش از روش سزیم 137 در آبخیز آق امام، 78/10 تن در هکتار در سال به دست آمد، درحالی که با استفاده از مدل rusle-3d، میزان متوسط فرسایش منطقه، 61/2 تن در هکتار در سال برآورد شد. در تحقیق حاضر میزان فرسایش بدست آمده از هر دو روش در کلاس های (شیب 15-0 و بیشتر از 15 درجه) و (کاربری کشاورزی و غیرکشاورزی) مقایسه شدند. در نهایت، نتایج ناشی از مقایسۀ روش سزیم 137 با مدل rusle-3d دارای همبستگی پایینی است که عدم تناسب مدل rusle-3d را برای نهشته های لسی نشان می دهد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- حسین سیدعلیپور — دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
- سادات فیض نیا — گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی دانشگاه تهران
- حسن احمدی — گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی دانشگاه تهران
- محمدرضا زارع — استادیار گروه فیزیک دانشگاه اصفهان
- محسن حسینعلی زاده — عضو هیات علمی گروه آبخیزداری و مدیریت مناطق بیابانی