دوگان سازی در زبان ترکی
چکیده
دوگانسازی پدیدهای زبانی است که برخی از انواع آن در همة زبان ها دیده میشوند و برخی دیگر تنها در برخی زبان ها. در پژوهش حاضر به بررسی پدیدة دوگانسازی در زبان ترکی، به ویژه گونهای از دوگان سازی ناقص، می پردازیم. با توجه به دادهها و در ارتباط با پرسش نخست پژوهش، میتوانیم بگوییم که دوگانسازی کامل در زبان ترکی و آن دوگانسازی که در دستور سنتی زبان فارسی بدان اتباع گفته میشود، عملکرد و سازوکاری مشابه دارند. پرسش دوم پژوهش به گونهای از دوگانسازی ناقص در زبان ترکی مربوط است. در این نوع دوگانسازی برخی از عناصر آغازی واژه از آن جدا می شوند و پس از گرفتن واج مشخصی، دوباره به پایه افزوده میشوند و باعث گونهای تغییر معنایی در پایه میشوند که بیشتر بر معنای پایه یا تشدید آن تأکید می شود. در این مقاله، برای پاسخگویی به پرسش دوم پژوهش، با توجه به واجی که بین بخش دوگانسازی شده و پایه قرار میگیرد، فرمولهایی برای تبیین فرایند دوگان ساز ناقص، مورد نظر قرار دادیم و با توجه به مجموع این فرمولها، فرمول کلیتری ارائه کردیم. دادهها نشان میدهند که افزون بر محیط آوایی و واجی، برای تبیین قطعی دلیل قرار گرفتن واجی خاص میان بخش دوگانسازی شده و پایه، باید به عوامل زبانی دیگری، چون سطح زبرزنجیری زبان، توجه کرد.