ارزیابی برخی فلزات سنگین در خاک های شالیزاری وتجمع آنها در اندام های برنج در منطقه لنجان استان اصفهان
چکیده
در سالهای اخیر تجمع فلزات سنگین در برنج رشد یافته در اراضی آلوده به این فلزات به یک نگرانی اساسی تبدیل شده است. بر این اساس مقادیر فلزات سنگین (کادمیوم، مس، آهن و منگنز) در خاک، آب و اندامهای برنج (oryza sativa l.)کشت شده (بهترتیب در 90، 6 و 41 نمونه) در اراضی شالیکاری منطقه لنجان اندازهگیری شد. این منطقه در استان اصفهان واقع شده و در معرض آلاینده های متعدد قرار دارد. نتایج نشان داد که غلظت کادمیوم در آب رودخانه 005/0 میلیگرم بر لیتر و نزدیک به حد استاندارد (01/0 میلیگرم بر لیتر) بودند، با این حال، باید اثرات تجمعی آن را در درازمدت مد نظر داشت. غلظت مس (4/23 میلیگرم در کیلوگرم)، آهن (12708 میلیگرم در کیلوگرم) و منگنز (9/108 میلیگرم در کیلوگرم) در ریشه های برنج بالاتر از حد مجاز (20، 450 و 100 میلیگرم در کیلوگرم) بود. همچنین غلظت کادمیوم در ریشه، ساقه و دانههای برنج (بهترتیب 6/1، 1/1 و 3/1 میلیگرم در کیلوگرم) بود که بسیار بالاتر از حد مجاز (3/0 میلیگرم در کیلوگرم) بود و از لحاظ مصرف توسط انسان بهویژه ساکنان محلی، نیازمند توجه است. تعیین فاکتور انتقال فلزات در اندام های گیاه برنج نشان داد که مس و منگنز، با توجه به تحرک نسبتاً پایین در گیاه، احتمالاً توسط فاکتورهای بیرونی مانند فرونشست جوی در منطقه کنترل می گردند. میزان مس در اندام هوایی برنج در منطقه چمگردان بالاترین مقدار را داشت که علت آن را میتوان به نزدیکی بیشتر این منطقه به دودکشهای کارخانه ذوبآهن نسبت داد. بنابراین، علاوه بر نقش ویژگیهای خاک، فعالیتهای انسانی نیز در غلظت فلزات مورد مطالعه تأثیر بهسزایی دارند که بهمنظور دستیابی به کشاورزی پایدار بایستی مورد توجه واقع گردد.