روند دگرگونی نقوش و شعائر مذهبی بر روی سکه های دوره صفوی
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
چکیده با تشکیل دولت صفویه (907- 1135ه.ق.) در گسترهی جغرافیایی ایران، که به پایان یافتن پراکنده حکومتی و برقراری وحدت سیاسی در این کشور منجر شد، از آن پس جامعهی ایرانی تحت تأثیر گرایشات سیاسی و مذهبی این سلسله قرار گرفت. صفویان، سنّتهای حکومتی و فرهنگی قدیم ایران را تداوم دادند اما با ترویج مبانی اعتقادی شیعهی دوازده امامی بهعنوان مذهب رسمی، هویت متمایزی به مملکت و مردم آن بخشیدند که بخشی از این تمایزات تا امروز نیز باقی مانده است. این ویژگی بر روی نقوش و محتوای مسکوکات این دوره نیز تأثیر گذاشت و سکههای ضرب شدهی این سلسله دارای ماهیت و سبکی خاص گردید. در حکومتهای پیش از صفویه در ایران نیز تغییرات شکلی و مفهومی بر روی سکهها متأثر از سیاست و دیانت آنها و بازتابی از نگرشهای سیاسی و مذهبی سلاطین و حکمرانان بوده است. از این رو، در مقایسه با سکههای دورهی ایلخانی که تحت تأثیر وضعیت مذهبی موجود، دارای شعائر و نقوش مربوط به سایر مذاهب غیر اسلامی است، در عصر صفویه قدرت مذهبی پادشاهان و حمایت آنان از مذهب رسمی، مانع قدرتنمایی سایر مذاهب در کشور و از جمله عدم نقر شعائر و نقوش غیر شیعی بر روی سکهها گردید. در این پژوهش، به روش ترکیبی میدانی و کتابخانهای، به شیوهی تاریخی- تحلیلی روند نقوش و شعائر مذهبی نقر شده بر روی سکههای صفوی و نیز نگرش سلاطین این سلسله از نقر این نقوش و شعائر بر سکههای رایج، مورد بررسی قرار گرفته و با سکههای دوره ایلخانی و تیموری مقایسه شده است. یافته پژوهش حاکی از آن است که صفویان از سکه بهمثابهی ابزاری در نشر شعائر شیعی بهره گرفته و برخی از نقوش سکههای این دوره با پیش از خود متفاوت است.