استقرار متوازن و توسعه نامتوازن: تحلیلی بر نظام شهری غرب کلان منطقه زاگرس با تأکید بر ناپایداری و ناکارآمدی شهرهای کوچک
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
نظام شهری ایران به دلیل تمرکز امکانات و خدمات در شهرهای بزرگ، از الگوی کهکشانی در قبل از سال 1300، به الگوی زنجیرهای متمایل شده است. این الگو، ضمن بر هم زدن روابط منطقی شهرهای کوچک، میانی و بزرگ با یکدیگر، باعث آشفتگی و عدم تعادل فضایی در نظام شهری - منطقهای آن شده است که در غرب کلانمنطقه زاگرس نیز به مقدار بیشتری وجود دارد. هدف این پژوهش، تحلیل و کاهش عدم تعادلهای شهری - منطقهای و فضایی منطقه مطالعاتی با روش توصیفی - تحلیلی است، از روشهای کتابخانهای بر مبنای سرشماریها و در تحلیل فضایی از مدل رتبه - اندازه و شاخصهای چهارشهر و نخست شهری و فن gis و نرمافزارexcel نیز استفاده شده است. نتایج نشان میدهد علیرغم استقرار متوازن شهرها در سطح منطقه، توزیع و بارگذاری جمعیّت در بین ردههای جمعیّتی و طبقات شهری آن با ناموزونی و عدم تعادلهای شدید در نظام شهری مواجه است. به طوری که روستا - شهرها و شهرهای کوچک با 90 درصد شهرها، 32 درصد جمعیّت را داشتهاند که فقط به اندازه جمعیّت نخست شهر کرمانشاه است. رتبه - اندازه موجود شهرها به ویژه در قاعده هرم شهری به شدّت با رتبه - اندازه مطلوب آنها اختلاف دارد و سنجش بلندمدت درجه نخست شهری بر اساس شاخصهای یاد شدهروند صعودی به سمت عدم تعادل و ناموزونی بیشتر را نشان میدهد. علیرغم تأکید سیاست های توسعه شهری - منطقهای بر رویکرد شهرهای کوچک در رفع نابرابریها، امّا روندهای شهرنشینی منطقه، برخلاف سیاست های فوق، تمرکزگرایی و قطبش بیشتر را موجب شده و شهرهای کوچک با وجود سهم 40 درصدی، نه تنها نتوانستهاند یکپارچگی و تعادل فضایی را پس از 35 سال بهبود بخشند، خود نیز با ناپایداری و ناکارآمدی مواجه اند. این مسائل با نبود پیوندهای لازم بین طبقات شهری منطقه، موجب ناهمگونی، ناکارآمدی و تکامل نیافتگی نظام شهری آن شده است.