عقده برتری یا عقده حقارت؟ واکاوی اشعار خاقانی بر اساس روانشناسی فردنگر

محمّدحسن حسن زاده نیری، استادیار دانشگاه علاّمه طباطبائی، تهران رضا جمشیدی، دانش آموختة کارشناسی ارشد ادبیّات تطبیقی دانشگاه علاّمه طباطبائی، تهران روح الدّین حیدری، دانش آموختة کارشناسی ارشد روانشناسی شخصیّت دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

پس از اینکه عبدالحسین زرّین کوب به موضوع عقده حقارت خاقانی اشاره کرد، عدّه ای با این دیدگاه، مخالف و برخی با آن موافق بوده اند. یکی از روانشناسانی که نگاهی علمی نسبت به عقده حقارت داشته، آلفرد آدلر است. او در «روانشناسی فردنگر» خود با بررسی سبک زندگی، به تحلیل ویژگی های روانی افراد می پرداخته است. در روانشناسی فردنگر معیار اصلی سنجش سلامت روانی افراد، علاقه اجتماعی است. تلاش برای برتری، دیگر ویژگی مهم روانشناسی فردنگر است. بر این اساس، افرادی که از سلامت روانی برخوردارند، برای موفّقیّت های جمعی تلاش می کنند و افرادی که از سلامت روانی برخوردار نیستند، برای برتری های شخصی. روانشناسی فردنگر بهترین دیدگاه برای تحلیل روانشناختی اشعار خاقانی و روشن شدن موضوع عقده حقارت اوست. جمع آوری داده ها در این مقاله به شیوه کتابخانه ای صورت گرفته است و در آن با روش پژوهش تحلیلی ـ توصیفی به تحلیل روانشناختی مؤلّف (شاعر) پرداخته شده است. هرچند برخی از نشانه های عقده حقارت در اشعار خاقانی وجود دارد، امّا این شواهد به اندازه ای نیست که بتوان درباره آن با قطعیّت سخن گفت و با توجّه به ضعف علاقه اجتماعی در برخی از اشعار خاقانی و علاقه فردی مبالغه آمیز او و نیز میل به برتری جویی شخصی وی، می توان نتیجه گرفت که این شاعر برجسته تا اندازه ای گرفتار عقده برتری بوده است.