تحلیل روند و الگوی تغییرات روانآب و رسوب در مقادیر مختلف رس خاک و سطوح سنگی

مهدی بشیری، mehdi bashiri department of range and watershed management, faculty of natural resources, university of torbat heydariehگروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه حمیدرضا مرادی، hamid reza moradi department of watershed science and engineering, faculty of natural resources, tarbiat modares universityگروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس میرمسعود خیرخواه، mir masoud kheirkhah soil conservation and watershed management research instituteپژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور مجید جعفری خالدی، majid jafari khaledi department of statistics, faculty of mathematical sciences, tarbiat modares universityگروه آمار، دانشکده علوم ریاضی دانشگاه تربیت مدرس

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

عوامل مختلفی بر فرآیند تولید روان­آب و رسوب در طی رگبار اثرگذار هستند. از میان خصوصیات خاک، رس از مهم­ترین عوامل در پیوند خاکدانه­ها و نفوذپذیری است. بخش­های سنگی نیز بر فرآیندهای هیدرولوژیکی و فرسایشی اثر می­گذارند، ولی این ارتباطات در مقادیر مختلف به صورت معکوس یا مستقیم نمایان می­شود. لذا بررسی اثر رس و سطوح سنگی در فرسایش خاک ضرورت می­یابد. همچنین مدل­سازی رفتار روانآب و رسوب به دلیل محدودیت­های اندازه­گیری در راستای تقلیل خسارات ناشی از سیلاب و رسوب­گذاری امری اجتناب­ناپذیر است. لذا در پژوهش حاضر از شبیه­ساز باران و کرت­های آزمایشی استفاده گردید تا امکان اعمال تیمارها در حدود مورد نظر میسّر شود. سپس در قالب طرح فاکتوریل، 6 طبقه اختلاط با درصدهای مختلف رس درون خاک (0، 10، 20، 30، 40 و 50 درصد) و 6 طبقه از سطوح نفوذناپذیر (0، 5، 10، 15، 20 و 25 درصد) در سه تکرار (جمعاً 108 کرت آزمایشی) مورد تحلیل قرار ­گرفت. برای بررسی تغییرات زمانی روان­آب و رسوب طی 30 دقیقه شبیه­سازی، نمونه­برداری در فواصل 5/2 دقیقه­ای انجام شد. آنالیز روند نشان داد که در تمامی تیمارهای مذکور روانآب افزایش معنی­داری دارد (01/0>p)، در حالی­که روند تولید رسوب با افزایش محتوی رس کاهش یافت. همچنین در تولید روانآب و رسوب، رس نسبت به سطوح سنگی عامل تعیین­کننده­تری بوده­است. نهایتاً مدل­های معکوس و منحنی s بهترین برازش بر روند روانآب را دارا بودند. اما روند تولید رسوب و نیز معادلات رگرسیونی بین روانآب و رسوب عمدتاً از الگوی سه جمله­ای تبعیت نمودند.