ارزیابی جمعیت‏های مختلف گیاه سوسن چلچراغ (lilium ledebourii (baker) boiss.) با استفاده از ویژگی‏های مورفولوژیکی و روش های آماری چند متغیره

ملیحه صیادعالیان، روح انگیز نادری، محمد رضا فتاحی مقدم، محمد تقی پاداشت دهکائی

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

گیاه سوسن (lilium spp.) متعلق به خانوادة لاله (liliaceae) است و به دلیل دارا بودن گل های درشت و جذاب در ردیف یکی از سه گیاه پیازی عمدة صنعت گلکاری قرار دارد. گونة سوسن چلچراغ (l. ledebourii (baker) boiss.) که تنها در منطقۀ لنکران جمهوری آذربایجان و نواحی بسیار محدودی از ایران مثل داماش، کلاردشت، اسالم، کجور، درفک و اردبیل پراکنش دارد، نادرترین گونة گیاه سوسن به شمار می‏رود. منطقه کجور برای اولین توسط این پژوهش شناسایی گردید [s1] و پیش ازاین گزارشی مبنی بر حضور این گیاه در این منطقه اعلام نشده بود. متأسفانه این گیاه با پتانسیل بالای زینتی در معرض انقراض قرار گرفته است. ارزیابی اگرومورفولوژیکی و میزان و پراکنش تنوع ژنتیکی خویشاوندان گیاهان زراعی به عنوان ذخائر ژنتیکی ارزشمند نه تنها موقعیتی را برای حفاظت و نگهداری آن‏ها فراهم می‏کند، بلکه می‏تواند در استفادة آن‏ها در برنامه‏های آتی اصلاح این گیاهان مفید واقع شود. بنابراین مطالعة حاضر با هدف ارزیابی جمعیت‏های مختلف گیاه سوسن چلچراغ با استفاده از ویژگی‏های مورفولوژیکی و آنالیزهای آماری چند متغیره صورت گرفت. مطابق نتایج حاصل، تنوع درخور ملاحظه‏ای میان صفات مطالعه شده شامل ارتفاع گیاه، طول غنچه، طول خامه و غیره در بین ژنوتیپ‏های بررسی شده وجود داشت که امکان گزینش گیاهانی با صفات مطلوب را فراهم می‏کند. از سوی دیگر، نتایج تجزیة همبستگی ساده صفات در اکثر موارد همبستگی های معنا‏دار و زیادی را میان صفات بررسی شده نشان داد که بیشترین آن (930/0r =) مربوط به ارتفاع گیاه و قطر ساقه بود. به منظور تشخیص مهم ترین صفات تأثیرگذار در تفکیک ژنوتیپ‏ها، در این مطالعه از تجزیة عامل‏ها استفاده شد و مطابق آن پنج عامل اصلی توانستند در مجموع 13/81 درصد واریانس کل را توجیه کنند. مطابق نتایج تجزیة تری پلات، ژنوتیپ‏های آزمایش شده در قالب دو گروه تقریباً مجزا قرار گرفتند که در اکثر موارد به خوبی با نتایج حاصل از تجزیة کلاستر مطابقت داشت. در نهایت، تجزیة کلاستر جمعیت‏ها منجر به گروه بندی آن‏ها در قالب دو گروه اصلی شد به طوری که، گروه اول شامل گیاهان کشت شدة درفک، کشت شدة اردبیل و کشت شدة داماش در کنار گیاهان جمعیت کجور و گروه دوم شامل جمعیت‏های اردبیل، داماش، کلاردشت و اسالم بود.