صُوَر حُسن تعلیل در شعر حافظ
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
در این مقاله به صناعت حُسن تعلیل در شعر حافظ پرداخته میشود. حسن تعلیل صناعتی است که در آن شاعر دلیلی ادعایی برای پدیدهای میآفریند یا بین دو پدیده رابطۀ علت و معلولیِ تخیّلی ایجاد میکند. در شعر فارسی این صناعت از آغاز ظهور و نمود داشته است؛ به نحوی که به نظر برخی پژوهشگران ادبی از ویژگیهای خاصِ شعر فارسی است. حسن تعلیل بعد از ایهام، یکی از صناعتهای غالب در شعر حافظ است که به سبب تکرار و بسامد بالا، از عناصر سبکساز غزلیات اوست. شیوۀ استفادۀ حافظ از این صناعت به گونهای است که معنای برخی ابیات وابسته به لحاظ کردن حسن تعلیل است. نکتۀ دیگر اینکه نحوۀ استفادۀ حافظ از این صناعت غالباً آشکار و عیان نیست، بلکه به گونهای ظریف و ضمنی است که با درنگ و تأمل، کشف و عیان میشود. در این مقاله، حسن تعلیلهای اشعار حافظ در پیوند با صناعتهای دیگری همچون: اغراق، تشبیه، ایهام، شخصیتبخشی، تجاهلالعارف بررسی و تحلیل شدهاند. حافظ در موارد گوناگون از این صناعت بهره گرفته است.