پژوهشی درباره تفسیر عرفانی امام صادق (ع)
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
نقد و بررسی تفسیر «حقایق التفسیر» از حیث سندی و محتوایی و صحت و سقم انتساب آن به امام صادق (ع) است. این تفسیر پس از تألیف توسط ابو عبدالرحمن سلّمی برای نخستین بار توسط پژوهشگر فرانسوی لویی ماسینیون در نیمه اوّل قرن بیستم شناسایی گردید. پس از ماسینیون، پل نویا، محقق فرانسوی در 1968 کتاب را تصحیح و منتشر کرد. از تفسیر حاضر تاکنون هیچگونه سندی، در دست نیست، نه سلّمی برای آن سندی ذکر کرده است و نه احتمالات محققان فرانسوی در مورد سند تفسیر، پذیرفتنی است. هرچند در متن تفسیر، روایت هایی وجود دارد که از نگاه ساختار و اسلوب می توانند صحیح باشند. از سوی دیگر، روایت هایی که دلالت بر فضیلت رسول اکرم کنند، در متن تفسیر وجود دارد، ولی روایتی که از فضایل اهل بیت و ائمه (ع) سخن گوید، به هیچ عنوان در تفسیر وجود ندارد. نیز روایت های کلامی همساز با جبر و روایت های فقهی و اعتقادی ناسازگار با تفکر شیعه در آن وجود دارد، ولی این روایت ها اندک هستند و از نظر محتوایی و ساختاری، ساختگی بودن آنها به طور کامل مشخص است. نگارنده بر این باور است که امکان صدور این مجموعه تفسیری از امام صادق (ع) دور به نظر نمی رسد و در عین حال ، آثار جعل و تحریف - افزودن روایت های خلاف مذهب عدلیه و امامیه و حذف روایت های فضایل اهل بیت - در آن به خوبی نمایان است. احتمال می رود که این جعل ها توسط شخص سلّمی، انجام شده باشد.