تضمین و گونه های آن در چکامه های صفی الدین حلی
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
غلبۀ تقلید بر نوآوری یکی از ویژگیهای بارز شعر عربی پس از سقوط حکومت عباسیان است؛ اما در عین حال وامگیری ادبی آگاهانه و آمیخته با خوش ذوقی و ظرافت، تداعیات و تأثیرات مناسبی برای مخاطبان دارد. در اصطلاح علم بدیع، اگر شاعری مصراع، بیت یا ابیاتی از سرودههای دیگران را به شیوة تمثّل و استشهاد، به وام گیرد و با همان وزن و قافیه در میان اشعار خود بگنجاند و یا به تناسب مقصود، آن را اندکی تغییر دهد، صنعتی مقبول به کار بسته که آن را تضمین گویند. یکی از شاعران مشهور و توانای این دوره صفیالدین حلّی (677-750 هـ) است که توجه ویژهای به شاعران نام آور عرب در دورههای پیشین و فراخوانی و بازآفرینی اشعار آنان داشته و از همین رو بارها به تضمین اشعارشان پرداخته است. این پژوهش با تأمل در دیوان حلی – از یک سو – و مراجعه به دیوان شعرای متقدم – از سوی دیگر – ضمن بازشناسی موارد فراوانی از انواع تضمین و کاربرد آن در دیوان این شاعر، به معرفی منابع اصلی (با ذکر ابیات و عبارات شاعران پیشین) در دورههای متوالی تاریخ میپردازد تا افزون بر بیان گونههای تضمین و کارکردهای آن در شعر صفیالدین حلی، شیوۀ بهرهگیری هنرمندانۀ این شاعر از صنعت تضمین را روشن سازد.
Authors and affiliations
- نرگس گنجی — استادیار دانشگاه اصفهان
- فاطمه اشـراقی — دانشجوی دکتری در رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان