بررسی تغییرات فصلی اسانس گیاه اکلیل کوهی (l. rosmarinus officinalis)

خدیجه کیارستمی، kh kiarostami department of biology, alzahra university, tehranاستادیار، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران مریم بهرامی، m. bahrami department of biology, alzahra university, tehranدانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران زهرا طالب پور، z talebpour department of chemistry, alzahra university, tehranاستادیار، گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران زهرا ناظم بکایی، z nazem-bokaee department of chemistry, alzahra university, tehranاستادیار، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران مهناز خانوی، m khanavi department of pharmacognosy and medicinal plants research center, medical sciences/ university of tehran, tehran, iran tel: +98-21-66954706, fax: +98-21- 66461178تهران، دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشکده داروسازی، گروه فارماکوگنوزی صندوق پستی: 6451/14155، تلفن: 64120 (021)، نمابر: 66954706 (021) عباس حاجی آخوندی، a hadjiakhoondi department of pharmacognosy and medicinal plants research center, faculty of pharmacy, tehran university of medical sciencesاستاد، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی و مرکز تحقیقات گیاهان دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

مقدمه: گیاه اکلیل کوهی یکی از گیاهان واجد اسانس خانواده نعناعیان2 است. این گیاه بومی منطقه مدیترانه و خاور نزدیک بوده و در حال حاضر تقریباً در همه کشورها به عنوان گیاه دارویی و زینتی کشت می شود. این گیاه از زمان های قدیم به عنوان ادویه و دارو استفاده می شد. هدف: با توجه به اینکه عوامل محیطی و ژنتیکی بر نوع و میزان اسانس این گیاه اثر می گذارند، هدف این پژوهش بررسی تغییرات فصلی اسانس گیاه اکلیل کوهی می باشد. روش بررسی: نمونه های گیاهی پس از جمع آوری از منطقه اوین تهران، خشک شده و به روش تقطیر با آب توسط طرح کلونجر به مدت 90 دقیقه اسانس گیری شدند. اسانس حاصل از هر گیاه توسط دستگاه gc و gc-ms آنالیز شد. نتایج: نتایج حاصل نشان داد در مجموع 52 ترکیب در اسانس اکلیل کوهی وجود دارد که 31 ترکیب بین فصول مختلف مشترک هستند. اجزای اصلی اسانس را آلفا- پینن، لیمونن، کامفون، کامفور، 1، 8- سینئول و بورنیل استات تشکیل می دادند. بیشترین میزان بورنیل استات در فصل بهار (49/5) و بیشترین میزان 1، 8- سینئول در فصل تابستان مشاهده شد (15/14). بیشترین میزان آلفا- پینن و لیمونن درماه بهمن به ترتیب به میزان 28/28 و 29/17 درصد مشاهده شد. به طور کلی ترکیب های عمده اسانس این گیاه در فصول مختلف سال در ماه های اردیبهشت، مرداد، آبان و بهمن به ترتیب برای آلفا- پینن (5/18، 7/24، 20 و 3/28 درصد)، ترکیب لیمونن (11، 1/6، 6/8 و 3/17 درصد)، ترکیب کامفون (5/7، 3/8، 3/7 و 1/8 درصد) و کامفور (4/7، 4/13، 3/8 و 7/4 درصد) محاسبه شدند. نتیجه گیری: به جز برخی ترکیب ها از جمله آلفا- پینن، لیمونن، بورنیل استات و 1، 8- سینئول، سایر ترکیب های سازنده اسانس تحت تاثیر تغییرات فصلی قرار نگرفتند. بعضی از آن ها به مواد دیگر تبدیل شدند و لذا غلظت آن ها در فصل تابستان کاهش و در فصل زمستان افزایش یافت.