تأثیرپذیری غزالی از ابن سینا در دو موضوع نفس و معاد
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
هر چند غزالی در کتاب تهافتالفلاسفه به نقد فلاسفه مشاء پرداخته، اما در هر دو نظریه ای که درباره معاد ارائه میدهد، تحت تأثیر نفسشناسی ابن سیناست. او در کتاب تهافت الفلاسفه نظریه بدن جدید را به عنوان یک امکان برای معاد جسمانی معرفی میکند که مبتنی بر وجود و تجرد و بقای نفس و نیز پذیرش نفس به عنوان ملاک این همانی شخصیت است که همگی نظریاتی مشایی هستند. نظریه دیگر او نظریه برانگیختگی است که نزد متکلمان، نظریهای مرسوم بوده است و غزالی آن را در کتاب الاقتصاد فی الاعتقاد آورده است. در این نظریه نیز شاهد نقاط افتراق غزالی با متکلمان و تأثیرپذیری او از حکمت مشایی هستیم. در حالی که نزد اشعریان متقدم و معتقد به برانگیختگی، نفس مجرد جایگاهی ندارد، غزالی نظریه برانگیختگی را به گونه ای مطرح کرده که با تجرد نفس تنافی ندارد. از سوی دیگر، هر چند که او مانند غالب متکلمان متقدم حیات و مرگ را عرض میداند، اما در تحلیل این عرض با آنها همداستان نیست و مانند مشائیان این دو را به ارتباط و انقطاع نفس و بدن تفسیر میکند. تأثیرپذیری او از حکمت مشایی در مبحث عذاب قبر نیز مشهود است. مرور کتابها و رساله هایی همچون معارج القدس، المضنون به علی غیراهله، کیمیای سعادت و احیاء علوم الدین نیز نشانگر تأثیرپذیری او در مسئله معاد ازمباحث نفسشناسی در حکمت مشایی است.
Authors and affiliations
- رضا اکبری — دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق ع
- عبدالرسول کشفی — دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران
- نسرین سراجی پور — دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران