تحلیلی بر بارش های سنگین روزانه سپتامبر در ارتباط با الگوهای همدید در استان گیلان (2005 – 1976)
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
شناخت بیشتر سامانه های همدید در هر منطقه، تصویر روشنی از اقلیم منطقه را بهدنبال خواهد داشت. اقلیم بهعنوان یکی از ساختارهای اساسی کرهی زمین، در کنش مستقیم با زندگی و فعّالیّت بشر است. شناسایی شرایط گردشی جو در هر منطقه، تعیین کننده ی الگوهای غالب آبوهوایی است که می تواند کمک شایانتوجّهی به شناخت بیشتر شرایط زیستی کند. در پژوهش پیش رو تلاش شده، بارش های سنگین استان گیلان در ماه سپتامبر، در ارتباط با الگوهای همدید، طیّ سال های 1976 تا 2005 مورد مطالعه و تحلیل قرار گیرد. برای تحلیل همدید بارش های مذکور، از نقشه های فشار روزانهی تراز دریا، 850 و 700 هکتوپاسکال، وزش باد و وزش رطوبتی استفاده شده است. همچنین، از داده های بارش روزانهی 23 ایستگاه (9 ایستگاه سازمان هواشناسی و 14 ایستگاه بارانسنجی وزارت نیرو) در سطح استان استفاده شد. در این نوشتار با یک رویکرد محیطی به گردشی، از روش صدک ها، برای استخراج روزهای همراه با بارش سنگین و از روش همبستگی لوند، برای طبقه بندی نقشه های تراز دریا و استخراج الگوها استفاده شده است. نتایج حاکی از تأثیر سامانه های پُرفشار (شمالغرب دریای سیاه، شمال روسیه ـ جنب قطبی، شمالغرب اروپا ـ دریای نروژ، شمال دریای خزر و غرب دریای سیاه ـ دریای مدیترانه) بر بارش های سنگین، در پنج الگوی استخراج شده است. شکلگیری ناوه در سطوح بالا، ریزش هوای سرد عرض های بالا روی دریای خزر و دریای سیاه و واقع شدن جلوی محور ناوه بر فراز گیلان، بههمراه مهیّایی شرایط همرفت در سطح زمین ، شرایط مناسب برای ناپایداری و درنتیجه وقوع بارش های سنگین را در الگوهای مورد مطالعه بههمراه داشته است. در برخی از الگوها، افزونبر رطوبت دریای خزر، دریای سیاه نیز در بارش های منطقه دخیل بوده است. همچنین در الگوهای استخراج شده، سازوکار همرفت وزشی را میتوان مشاهده کرد.
Authors and affiliations
- حسین عساکره — دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان
- رضا خوش رفتار — استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان
- فاطمه ستوده — کارشناس ارشد اقلیمشناسی در برنامهریزی محیطی، دانشگاه زنجان