تحلیل عملکرد گونة روایت و شتاب منفی داستانی در زبان غنایی (مطالعة موردی: منظومة مهر و ماه جمالی دهلوی)
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
بررسی ساختاری آثار کلاسیک روایی، جایگاه مناسبی برای کشف روابط مؤلفههای داستانی با زبان است. پیرنگ کامل منظومة عاشقانة مهر و ماه بستری مناسب برای نشان دادن این روابط فراهم میکند. در زبان غنایی منظومة مذکور کارکرد ادبی و عاطفی زبان بر سایر نقشهای زبانی غالب است. هدف نگارنده در این جستار، جمع سه نظریة متمایز در حوزه ساختار داستان و کارکردهای زبان است که در نهایت به الگویی کلی در این رابطه دو سویه منتهی میگردد. هنگامی که راوی بر حضور خود در داستان تمرکز کند (+) کارکرد عاطفی زبان قویتر میشود و زمانی که به توصیف کنشها، کنشگران و سایر پدیدهها (+) میپردازد، کارکرد ادبی زبان خود را بیش از پیش نشان میدهد، زیرا در این ساحت عموماً صنایع ادبی بیشتری به اقتضای شیوة داستانپردازی کهن در متن وارد میشود. توصیفهای منظومه اعم از پدیدههای طبیعی، ظاهر و سیرت قهرمانان داستان و حتی شرح جزئیات برخی از کنشهای غنایی مانند شکار، شب زفاف، بزم و ... که شتاب روایت را کاهش میدهد، محمل ظهور کارکرد ادبی زبان غنایی است. شکوائیههای ذهنی، نجوای با خویشتن، مناظرههای یک طرفه با عناصر طبیعت و... به سبب بافت خاص زبانی که عمدتاً با ادات ندا و تمنا همراه است با کارکرد عاطفی زبان غنایی رابطة مستقیم دارد. گفتمان عاطفی در بطن روایت شکل میگیرد و ساز و کار کنشهای داستانی را به حداقل میرساند. استفاده از مدل طرحوارة عاطفی برای نشان دادن امیدواری شوشگر در عین ناامیدی و ایجاد اعتماد به نفس برای وصال یار از دیگر دستاوردهای این پژوهش است.
Authors and affiliations
- مولود طلائی — دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
- محمدرضا نصراصفهانی — دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران