بررسی و تحلیل علیت از نظر لایب نیتس و صدر المتالهین
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
علیت یکی از مهمترین بحثهای فلسفی است که از لحاظ سبقت و قدمت ، اولین مساله ای است که فکر بشر را به خود متوجه نموده است و او را به تفکر و ندیشه برای کشف معنی هستی مجبور کرده است . بخاطر اهمیت بحث علیت ، آن را از دیدگاه دو متفکر بزرگ مورد بررسی و تحلیل قرار دادیم. مناد اساس فلسفی لایب نیتس است و بر اساس نظرات منحصر به فردی که در جوهر فرد (مناد) دارد آن را جوهر روحانی، بسیط و بدون جزء که هیچ گونه شکل و امتدادی ندارد تعریف می نماید. لایب نیتس بحث علیت را مبتنی بر اصل جهت کافی می داند که عبارت است از اینکه چیزی رخ نمی دهد مگر اینکه دارای دلیل کافی باشد. لایب نیتس اصل علیت را پذیرفته و معتقد است که خداوند (مناد منادها) علیت بلاواسطه موجودات است و تاکید بر این دارد که مخلوقات بر خداوند متکی هستند و همین وابستگی می طلبد که خداوند دائما بر روی مخلوقات موثر باشد، و آنها را در هر آن ابقاء نماید. (علیت مبقبه). لایب نیتس علت اعدادی را نپذیرفته است به دلیل اینکه او معتقد است که منادها بسیط و بدون جزءاند و هیچ کونه تاثیر و تاثری در بین منادها نیست . صدرالمتالهین مبتکر بحث اصالت الوجود است ، روی این جهت بحث وحدت تشکیکی وجود را مطرح می نماید که وجود حقیقت واحدی که دارای مراتب شدت و ضعف است و تباینی در آن نیست بلکه ذاتا واحد است . و به بیان دقیقتر، مراتب هستی، ضهورات و تجلیات این حقیقت واحد به شمار می آیند. از نظر صدرالمتالهین معلول عین فقر، ربط و تعلق به علت است . حقیقت معلول، جلوه ای از جلوات و شانی از شئون آن است . معلول تجلی و تشان علت است . صدرالمتالهین علت اعدادی و معده را می پذیرد و می گوید جواهد مجرد می توانند معلول را ایجاد نمایند، و جواهر جسمانی چیزی را ایجاد نمی کنند بلکه تاثیر آنها به صورت رفع مانع و اعدادی است . صدرالمتالیهن تاثیر و تاثر را بین جواهر مخلوق می پذیرد. ما نوع تاثیر را بین جواهر مخلوق مجرد و مادی متفاوت می داند. علت مبقیه مورد پذیرش صدرالمتالهین است چون که معلول عین فقر ، ربط به علت است .