ارزیابی آسیبپذیری و تهیه نقشه های خطر آلودگی آبخوان دشت شهرکرد با استفاده از gis و مدلهایdrastic و sintacs
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
چکیده توسعه صنعتی، کشاورزی و افزایش جمعیت جوامع در دهههای اخیر باعث استفاده روز افزون از مواد شیمایی، کودها و افزایش ضایعات صنعتی در بخشهای مختلف و در نتیجه آلودگی منابع آب خصوصاً آبهای زیرزمینی شده است. با توجه به ادامه این روند، آسیبرسانی به منابع آب در سالهای آتی نیز ادامه خواهد داشت. اعمال یک مدیریت مناسب بر منابع آب با تعیین مناطق آسیبپذیر به عنوان اولین راهکار میتواند مفید باشد. با توجه به اینکه در استان چهارمحال و بختیاری و خصوصا دشت شهرکرد بخش عمدهای از مصارف شرب و کشاورزی از آبهای زیرزمینی تامین میشود، جلوگیری از آلودگی و ثبات کیفی این منابع موضوعی مهم است. هدف این پژوهش ارزیابی آسیب پذیری در دشت شهرکرد با دو مدل drastic و sintacs بود. جهت شناسایی نواحی آسیبپذیر آبخوان دشت شهرکرد در برابر آلودگی، از مدلهای مذکور استفاده و نقشه آسیبپذیری آبخوان تهیه گردید. اصول مدلهای drastic و sintacs بر پایه ترکیب هفت مولفهی: عمقتاسطحایستابی، تغذیهیخالص، محیط آبخوان، محیط خاک، توپوگرافی، محیط غیراشباع و هدایت هیدرولیکی است که پس از رتبهدهی، اعمال تاثیر وزنی به هر مولفه و ترکیب جبری هفت مولفه نتیجه ی نهایی معرف آسیبپذیری آبخوان خواهد بود. ابتدا اطلاعات مربوط به هفت مولفه در آبخوان دشت شهرکرد جمعآوری و پس از ورود به نرمافزارهای gis نهایتاً لایههای مورد نیاز مدلها تهیه گردید. سپس با استفاده از تکنیکهای همپوشانی و پس از اعمال ضرایب وزرنی لازم بر هر لایه، نقشه نهایی آسیبپذیری منطقه تهیه گردید. آبخوان دشت شهرکرد براساس دو مدل دراستیک و سینتکس به ترتیب به سه و پنج کلاس آسیبپذیری تقسیم میشود. کلاسهای آسیبپذیری بهدست آمده از هر دو مدل دراستیک و سینتکس در دشت شهرکرد نشان داد که بیشتر دشت دارای کلاس آسیبپذیری پایین و متوسط است. آسیب پذیرترین بخشهای دشت براساس دو مدل دراستیک و سینتکس مربوط به جنوبشرقی دشت (حوالی فرخ شهر) و بخشهایی از جنوبغربی دشت میباشد. براساس تحلیل حساسیت حذف نقشه و تکمولفهای، محیط غیراشباع و فاصله عمقتاسطحایستابی در این دشت به عنوان موثرترین مولفهها شناسایی شدند. براساس نتایج حاصل از آنالیزهای شیمیایی غلظت متوسط نیترات در 96 چاه مورد مطالعه حدود 18 میلیگرمبرلیتر، با کمینه و بیشینه بهترتیب حدود 6 و 41 میلیگرمبرلیتر میباشد. همچنین میانگین غلظت فسفات در دشت شهرکرد برابر 05/0 میلیگرمبرلیتر با کمینه و بیشینه بهترتیب 015/0 و 11/0 میلیگرمبر لیتر است. غلظت نیترات و فسفات در همهی 96 حلقه چاه از حد توصیه شده توسط اداره ی حفاظت محیط زیست آمریکا پایینتر است. کمینه غلظت نیترات و فسفات بالاتر از صفر است که نشانهی نفوذ نیترات و فسفات به تمام نقاط دشت است. صحت سنجی دو مدل با نقشه هم غلظت نیترات و فسفات مشخص کرد مدل سینتکس بهتر از مدل دراستیک مناطق آسیبپذیر را مشخص میکند. براساس نتایج حاصل از این مطالعه میتوان توصیهها و راهکارهایی برای جلوگیری از توسعه صنایع و مشاغل آسیبرسان، جایابی صنایع و دامداریها، و برخی عملیات زراعی صورت گیرد.