بررسی مسایل سیاسی ، اقتصادی، اجتماعی سرزمینهای مفتوحه از دریچه عهدنامه ها در قرن اول و دوم هجری قمری
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
چکیده: با پیشرفت اسلام، مسلمانان تدریجاً با مللی آشنا شدند که نه تنها از لحاظ دینی و مذهبی با آنها فرق داشتند، بلکه ساختار اجتماعی و فرهنگی ایشان نیز از هم متفاوت بود. به همین جهت ضروری می نمود که برای برقراری ارتباط با این جوامع روش خاصی را اتخاذ کنند. بدین ترتیب قراردادهایی را با مفاهیم اسلامی ترتیب دادند که با توسل به آنها بتوانند افراد جوامع را به زیر سلطه خود بکشند. مسلمانان، مردم ملل مفتوحه را بین دو امر پذیرش اسلام و پرداخت جزیه مخیر می گذاشتند؛ اگر مغلوبین مسلمان نمی شدند و بر دین خود باقی می ماندند، باید هزینه حمایت خود از جانب مسلمانان را می پرداختند که همان جزیه است و پرداخت آن را طی قراردادی متعهد می شدند. افزون بر جنبه اقتصادی، طرفین تعهداتی دیگر نیز بهم می دادند، مانند اینکه متعرض هم نشوند و یا اینکه با هم در مسئله ای مشارکت کنند و یا از هم حمایت نمایند. اینگونه مفاد مختص اسلام نبود و قبل از اسلام، سایر کشورها و اقوام و حتی اعراب از آنها استفاده می کردند. پیامبر، خلفای راشدین و اموی هر کدام به نوبه خود بسته به شرایط زمانی، با افراد مختلف قراردادهایی را منعقد نموده اند که گاهی جنبه سیاسی و گاهی جنبه اقتصادی و اجتماعی داشتند. در این بین بیشتر، دغدغه های اقتصادی مد نظر مسلمانان بود، هرچند از ابتدا این، هدف آنها نبود. مسلمانان، هرچقدر از دوره پیامبر فاصله می گرفتند، به همان میزان از سنت پیامبر نیز دور می شدند. این مسئله به وضوح در مکاتبات و همچنین قراردادهای آنان قابل ملاحظه است. رفته رفته با گسترش اسلام، مسلمانان در مناطق مفتوحه با مسایل جدیدی روبرو شدند که هم محتوا و مضامین عهدنامه ها و هم سبک نگارشی آن را تحت تاثیر قرار دادند.