تحلیل جایگاه فرهنگی - اجتماعی زن در آثار داستانی توفیق الحکیم و صادق هدایت
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
یکی از نتایج آشنایی با فرهنگ و تمدّن اروپایی در عصر بیداری در کشورهای عربی و آستانهی مشروطیّت در ایران، انعکاس مسأله ی زن در ادبیّات میباشد. پیشرفت و تحوّل در شوون اجتماعی باعث شد که هم زنان خود به آفرینش آثاری دست بزنند و هم مورد توجّه و اعتراض روشنفکران قرار بگیرند و در این کوشش ها شاعران و نویسندگان در صف اوّل قرار داشتند. از آن جایی که صادق هدایت سازنده ی اصلی ادبیّات داستانی، نقد ادبی و نخستین مترجم با قریحه ی آثار نویسندگان نو آور اروپایی در ایران هم چنین توفیق الحکیم پدر نمایشنامه نویسی معاصر عرب به نوعی با عصر بیداری و مشروطه و تحوّلات آن در ارتباط بودند، آثار این دو منبع خوبی برای بررسی این موضوع قرار گرفت. مهمترین مضامین مطرح شده در داستانهای هدایت و توفیق الحکیم مضامین اجتماعی وفرهنگی به خصوص جایگاه اجتماعی زنان در آن دوره است و گاهی مضامین اصلی حولِ موقعیّت زنان میچرخد؛ زنانی که در نوشتههای هدایت حضور مییابند متأثّر از اوضاع اجتماعی آن دوره، زنانی مغموم، ستمدیده، دور از محیطهای علمی ـ فرهنگی جامعه، محصور در خانهها و در بسیاری از مسائل بیاختیار و تحت سلطهی مردان میباشند که مطابق با هنجارهای آن دوره زندگی میکنند، البتّه در برخی از داستانها، شخصیّت زنان تحت تأثیر تغییرات فرهنگی جامعه، متحوّل میشود و آنها به برخی حقوق از دست رفتهی خود دست مییابند. امّا شخصیّتِ زن در نمایشنامههای توفیق الحکیم اکثراً شخصیّتی منطقی وقانعکننده نیست و بیشتر بر اساس افکار، فرضیّات، حکایتهای دینی یا اسطورههای عامیانه بنا گردیده که به ندرت با شخصیّت واقعی ومنطقی زن مطابق است، لکن برعکس نمایشنامه، او در ترسیم شخصیّتِ زن در رمان، موفقیّت بیشتری داشته، زیرا شخصیّتی که از زن در رمان نشان میدهد به شخصیّت واقعی وی نزدیکتر است این زنان برخی آرمانی، هوشمند و فداکارند وبرخی متجدّد، فاسد و بیبند و بار هستند