Thesis

اصول مکافات عمل از منظر روایات با تأکید بر نهج البلاغه

Download full textFree with an account; signing up with Google takes seconds

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

یکی از سنتهای الهی که قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) بر آن تاکید دارد ، قانون پژواک عمل انسان ها در دنیا یا همان مکافات عمل و پاداش و جزای دنیوی اعمال خیر و شرّ است. با بررسی موردی و مطالعه تفصیلی مطالب مربوط به مکافات عمل در آیات قرآن و روایات اهل بیت(ع)، می توان چند اصل را که به نوعی پایه و اساس مکافات عمل را تشکیل می دهند، استخراج کرد: اصل عدالت، اصل حکمت، اصل شمول و اصل جبران . البته روش پژوهش در این رساله « توصیفی تحلیلی » است و اصول استخراج شده به منزله ضوابطی است که با توجّه به مسلمات اعتقادی مسلمانان، بر کلیت جریان مکافات عمل حاکم است و مصادیق مکافات عمل از این چهارچوب خارج نیست؛ اما به طریق لمّی و با استدلال به اوصاف الهی، می توان به طور اجمالی، اجرای این اصول در مصادیق مکافات عمل را پذیرفت. بعد از بررسی مفهوم مکافات عمل، آیات قرآن و روایات مربوط به آن در فصل اوّل رساله، چهار اصل مذکور به طور تفصیل در فصل دوم توضیح داده می شود: برای پی بردن به اصل عدالت در مکافات دنیوی اعمال بر اساس قرآن و روایات اهل بیت(ع)، ابتدا به مفهوم عدل و ادلّه عدالت الهی و در ادامه، به اقسام عدالت و نسبت مکافات عمل با آن می پردازیم. دادگری خداوند اقتضا می کند به افراد نیکوکار و گنه کار یکسان نگاه نکند؛ به عبارت دیگر با عدالت خویش آنها را به مکافات اعمالشان برساند. بدین ترتیب تمام اعمال نیک و بد انسان ها با عدالت محض الهی جزا داده شده، اثر آن را در دنیا و آخرت به صاحب عمل نشان می دهد. اصل حکمت الهی نیز می گوید: خداوند حکیم است و نظام هستی و خلقت نیز حکیمانه است و هیچ چیزی بیهوده آفریده نشده است و یکی از مواضعی که می توان دست حکمت الهی را به وضوح در آن مشاهده کرد، مکافات عمل انسان ها است که با تدبّر در آیات قرآن و اهل بیت(ع) می توان به وجود اصل حکمت خداوند در پاداش و مجازات دنیوی و اخروی افراد دست یافت که در این رساله بعد از شناخت مفهوم حکمت و مطرح شدن حکیمانه بودن مکافات عمل، در ادامه، انواع حکمت های مکافات عمل را بررسی نموده، به اشکالاتی که در مورد نسبت حکمت و عدالت الهی در باب مکافات عمل وارد شده است، پاسخ می دهیم؛ سپس غالب بودن جنبه اجتماعی مکافات عمل و رابطه مکافات عمل با توان و ظرفیت افراد را پی می گیریم. با اصل شمول در مکافات عمل، ادعای کسانی که مکافات عمل را فقط در اعمال شرّ می دانند، نقض می شود زیرا، با تدبر در آیات قرآن و احادیث، همچنین با استناد به بررسی های موردی، شمولیت مکافات عمل که یکی از اصول حاکم بر آن است، اثبات می گردد. با جستجو در آیات قرآن و روایات اهل بیت(ع) می توان به موارد زیادی از مکافات اعمال خیر و شر دست یافت که در این مبحث از رساله، ابتدا مکافات بعضی اعمال خیر را و سپس مکافات بعضی اعمال شر را که صریحاً در متون دینی بدان پرداخته شده است؛ بیان می کنیم. اصل جبران در مکافات عمل می گوید: بلاهایی که از طرف خداوند به انسان ها می‏رسد [آن هم بلای ابتدایی نه مجازاتی‏] باید دارای عوض و منفعت سرشاری باشند تا جبران مشقّت و سختی هایی که به واسطه بلاها به ایشان رسیده است، بشود؛ زیرا رنجور ساختن و عذاب کردن موجود زنده، بدون گناه یا فایده‏ای که از آن رنجدیده باشد، ستم است و ظلم بر خداوند محال می‏باشد. در این مبحث نیز ابتدا مفهوم جبران و سپس اقسام پاداش خدا را در متون متکلمین اسلامی بررسی کرده، به موجبات جبران می پردازیم؛ در ادامه جبران ظلم، بیماری، ضعف و ناتوانی، نقص و زیان و در آخر جبران خون امام حسین(ع) و حضرت یحیی(ع) را بر اساس قرآن و روایات اهل بیت(ع) بیان می کنیم. با توجّه به اهمّیت تبیین این سنت مهم (مکافات عمل)، کارکرد و تأثیر مثبتی که در اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی انسان در راستای احکام و مقررات دینی (شرعی) دارد؛ اگر این سنت و اصول آن به خوبی شناخته و شناسانده شود و افراد جامعه به آن باور یقینی داشته باشند، می تواند تأثیر بسزایی در اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی انسان ها و به تبع آن اصلاح جامعه اسلامی داشته باشد که در فصل سوم به این مهم پرداخته شده است.

Supervisors and advisors

ناصر رفیعی محمدی، احمد غلامعلی

Similar theses

  • مبانی اصول و اهداف سیاست خارجی در نهج البلاغه

    Thesis2011سایر - دانشکده علوم حدیثمحمد حسین محمودی

    چکیده: سیاست خارجی از منظر آموزه‏های دینی، برغم نیاز فراوان و روز افزون حکومت اسلامی ایران، جهان اسلام و جهان بشری به آن، در مباحث سیاسی سیاست خارجی، کمتر مورد پردازش قرار گرفته است. این رساله با طرح مباحث: مبانی سیاست خارجی در نهج البلاغه (انسان شناختی‏، کلامی و اخلاقی ) و اصول

  • اصول و مهارتهای روابط انسانی در نهج البلاغه

    Thesis2011وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه پیام نور - دانشگاه پیام نور استان تهران - دانشکده الهیاتمحمدباقر اسلامی نصرت آبادی

    انسان موجودی اجتماعی و «رابطه» لازمه ی زیست اجتماعی است. محبوب بودن، داشتن رابطه ای صمیمی و تأثیر گذار با اطرافیان تمایل همه ی انسانها است از این رو بر اساس تجربه، آداب و رسوم و فرهنگ و یا دانش، این جنبه ی زیست اجتماعی خود را تنظیم می کنند. تعالیم دینی به جهت اینکه از وحی سرچشمه

  • آسیب شناسی کرامت انسانی و راههای درمان آن از منظر قرآن و نهج البلاغه

    Thesis2014وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه معارف اسلامی قمصمد بهروز

    در این تحقیق نخست اصل کرامت انسان و چیستی و مبانی آن تبیین و سپس عوامل و زمینه سازهای آسیب پذیری کرامت انسان و سقوط او از آن مقام رفیع انسانی و جایگاه ویژه در نظام آفرینش و نیز عوامل عجز و ناتوانی او از به فعلیت رساندن آن استعدادهای بالقوه، از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه بررسی شده¬

  • حریم خصوصی و نظارت اجتماعی از منظر قرآن و نهج البلاغه

    Thesis2014وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه معارف اسلامی قممحمد اسحاق مسعودی

    امروزه موضوع «حریم خصوصی و نظارت اجتماعی» از موضوعاتی است که ضرورت بحث وبررسی ازآن بر اندیشمندان پوشیده نیست. زیرا حفظ حریم خصوصی افراد وایجاد امنیت برای آن (ومانع شدن از تعرض و دخالت دیگران در این حریم)، از مطالبات بنیادی واصلی آنان بوده و امری است که حکومت اسلامی موظف به پاسدار

  • روش های تقویت بنیان های فرهنگ دینی از منظر قرآن و نهج البلاغه

    Thesis2010وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه رازی - دانشکده ادبیاتمریم رسولی

    فـرهنگ به معنـای عـام تمـام ابعـاد زندگی انسـان را دربرگرفته، به گـونه ای که در کلیـه ی امور سیـاسی، اقتصـادی، اجتمـاعی و کلیه ی روابط انسـانی، به انسـان دیـدگاه می دهد. و از آن جا که دشمنـان همـواره تلاش می کنند زمام فرهنگ را به دست گیرند تا به واسطه ی آن فرهنگ دینی را از بین بب

  • امنیت اجتماعی از منظر قرآن و نهج البلاغه

    Thesis2014وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه علامه طباطبایی - دانشکده الهیات و معارف اسلامیمونس فرهانیان

    هدف اصلی، یافتن پاسخی به این پرسش است که، امنیت اجتماعی از منظر قرآن و نهج البلاغه دارای چه معنا و مفهومی می باشد و تعاریف مکاتب غربی و تعاریف بومی شده در این حوزه، با نتایج حاصله چه نسبتی دارند؟تأثیر گستردهء جامعه بر حیات انسان به روشنی بر این حقیقت دلالت دارد که رشد و پیشرفت، م

Similar items

  • اصول اخلاقی سرمایۀ اجتماعی از منظر آموزه های نهج البلاغه

    Article2023اخلاق در علوم و فناوریمحمدرضا رونیاسی، سیدعلی اکبر احمدی، سید حمید حسینی، کامبیز حمیدی

    زمینه: تعاملات اخلاقی کارکنان با ارباب رجوع مساله ای مهم در سازمان هاست. از این رو پژوهش حاضر با هدف شناسایی اصول اخلاقی سرمایۀ اجتماعی برای کارکنان سازمانهای دولتی کشور ایران از منظر آموزه های اخلاقی نهج البلاغه شکل گرفت. روش: روش این پژوهش کیفی از نوع تحلیل تم بود. ...

  • حکمرانی مطلوب از منظر قرآن و نهج البلاغه با تاکید بر پاسخگویی

    چکیده پاسخگویی در دین اسلام اهمیت و جایگاهی بس والا دارد و خداوند متعال در آیات فراوانی در قرآن کریم اهمیت آن را به پیامبر و مردم گوشزد می نماید. رهبران جامعه اسلامی از جمله پیامبر بزرگ اسلام بعنوان اولین رهبر جامعه اسلامی همیشه خود را مقید به آن می دانست و همچنین گونه ها و جلوه

  • حکمرانی مطلوب از منظر قرآن و نهج البلاغه با تاکید بر پاسخگویی

    چکیده پاسخگویی در دین اسلام اهمیت و جایگاهی بس والا دارد و خداوند متعال در آیات فراوانی در قرآن کریم اهمیت آن را به پیامبر و مردم گوشزد می نماید. رهبران جامعه اسلامی از جمله پیامبر بزرگ اسلام بعنوان اولین رهبر جامعه اسلامی همیشه خود را مقید به آن می دانست و همچنین گونه ها و جلوه

  • حکمرانی مطلوب از منظر قرآن و نهج البلاغه با تاکید بر پاسخگویی

    Article2013فصلنامه دین پژوهی و کتابشناسی قرآنی فدکحسین آل کجیباف

    چکیده پاسخگویی در دین اسلام اهمیت و جایگاهی بس والا دارد و خداوند متعال در آیات فراوانی در قرآن کریم اهمیت آن را به پیامبر و مردم گوشزد می نماید. رهبران جامعه اسلامی از جمله پیامبر بزرگ اسلام بعنوان اولین رهبر جامعه اسلامی همیشه خود را مقید به آن می دانست و همچنین گونه ها و جلوه

  • مطالعه تطبیقی "حکمرانی خوب" از منظر نامۀ 53 نهج البلاغه و آرای اسکاپی

    Article2022پژوهش های نهج البلاغهحبیب الله حلیمی جلودار، مرتضی علویان، ابوذر نیک جهان

    "حکمرانی خوب" که اخیراً توسط اندیشمندان غربی مطرح شده است، به واقع مدلی برای ارزشیابی پیشرفت است که کشورهای غربی به دنبال القاء آن به دیگر کشورها هستند و آنرا کلید پیشرفت جوامعِ در حال توسعه میشمارند. "حکمرانی خوب" از وجود سه بخش: دولت، جامعۀ مدنی و بخش خصوصی توأم با ارتباطات متق

  • ویژگی های شخصیّتی مدیر از منظر قرآن و نهج البلاغه

    Article2014سراج منیرحسام الدین خلعتبری، فریبا صدارت

    چکیده مدیریّت اسلامی مبتنی برجهان بینی دینی و از الزامات جامعة اسلامی است. بنابراین، باید به دنبال شناخت ویژگی هایی بود که با خلقت و فطرت انسانی همساز و متقارن باشد. بی شک چنین معیارهایی را باید در قرآن و نهج البلاغه و کلام معصومین، علیهم السّلام، جستجو کرد. در این راستا، در مقال